Our aim in this research of mentality study named `Sâmiha Ayverdi'nin Eserlerinde Mazi` (The Past in the Works of Sâmiha Ayverdi) is to introduce and assess all aspects of the past, Sâmiha Ayverdi discussed in her works. The fictional works of Sâmiha Ayverdi perceived many events like the Second Constitutionalist Period, Trablusgarp War (Turco Italian War) Balkan and World War I, the War of Independence, Armistice, Lausanne, Establishment of the Turkish Republic, and World War II, from a sophisticated point of view, and her assessment of the past can be grouped under six headings such as 1. Fundamentals of the perception of the past in her novels 2. Life style 3. Family life 4. Political Conditions and Social Issues 5. Place 6. Fine Arts and Literature. In her intellectual works, her assessment can be grouped under eight headings such as 1. Fundamentals of the perception of the past in her intellectual works 2. İstanbul Civilization 3. History, Political Conditions and Social Issues 4. Religion, Philosophy, and Ethics 5. Social Life 6. Place 7. Fine Arts and Literature 8. Educational issues. These assessments can explain what issues Turkish Muslim Intellectuals, lived in the 20th Century issues brought forward, in terms of the past, today and future, and what she liked and disliked in the past, and what values she defended and not defended, and how and why she included the elements related to the past in her works.

`Sâmiha Ayverdi'nin Eserlerinde Mazi` adlı çalışmamız, Sâmiha Ayverdi'nin eserlerinde işlediği maziyi, tüm yönleriyle ortaya koymayı ve değerlendirmeyi hedefleyen tematik bir araştırmadır. II. Meşrutiyet, Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya harpleri, Millî Mücadele, Mütareke, Lozan, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, II. Dünya Savaşı gibi pek çok hadiseleri çok yönlü bir bakış açısıyla idrak eden Sâmiha Ayverdi'nin mazi bağlamındaki değerlendirmeleri kurmaca eserlerinde; 1. Romanlarında Mazi Algısının Temelleri 2. Yaşayış Tarzı 3. Aile Hayatı 4. Siyasî Şartlar ve İçtimaî Meseleler 5. Mekân 6. Güzel Sanatlar ve Edebiyat gibi konular olmak üzere altı başlıkta toplanabilir. Düşünsel eserlerinde ise, 1. Düşünsel Eserlerinde Mazi Algısının Temelleri 2. İstanbul Medeniyeti 3. Tarihî, Siyasî Şartlar ve İçtimaî Meseleler 4. Din, Felsefe ve Ahlâk 5. Sosyal Hayat 6. Mekân 7. Güzel Sanatlar ve Edebiyat 8. Eğitim ve Öğretim Meseleleri olmak üzere sekiz maddede toplanabilir. Bu tespitler, XX. yüzyılda yaşamış bir Müslüman Türk aydınının mazi, bügün ve gelecek bağlamında hangi meseleleri gündeme getirdiği, mazide beğendiği-beğenmediği unsurların, savunduğu-savunmadığı değerlerin neler olduğu, eserlerinde maziyle ilgili unsurlara nasıl ve niçin yer verdiği gibi soruları da cevaplar niteliktedir.