İNGİLİZCE ABSTRACT James Joyce, whose works are treasured as the icons of the Modernist literary tradition, was regarded as an apolitical writer and an indifferent observer toward the political circumstances of his time until recent decades. Literary criticism had generally focused on his innovative prose techniques and ignored the political and ideological concerns of his works. An Irish writer belonging to a marginalized race, could be included in the European canon only by means of ignoring the bitter politics in his works. However, alternative readings of Joyce have shifted the attention to his ideological artistic stand as an Irish writer. James Joyce in Ulysses criticizes not only the British imperialism, but also the Irish nationalism and the Irish Literary Revival at the turn of the twentieth century. It should be noted, in this sense that Ulysses was written by a colonial consciousness, which sought to deconstruct all centralized and monologic points of view. Accordingly, this thesis aims to analyse the diologic, polyphonic, heteroglot and carnivalesque structure of Ulysses as the means Joyce employed in order to present his political and ideological approach towards not only British imperialism and Irish nationalism, but all centripetal and monologic discourses and existences as well. In this way, Joyce manages to deconstruct and destabilize the perceived and accepted understandings of history, language and identity.

İrlanda'nın İngiltere ile arasındaki kökleri on ikinci yüzyıla uzanan sömürge ilişkisi göz önüne alındığında İrlandalı yazarların İngiliz edebiyat kanonunda kapladığı yer dikkat çekicidir. Bağımsızlığını kazandığı 1921 tarihine kadar İngiltere'nin sömürgelerinden biri olarak kimlik mücadelesi veren İrlanda'nın bu durumu, son zamanlarda yaygınlık kazanan sömürge kuramları içerisinde çoğunlukla göz ardı edilmiştir. Gerek batıda yer alması gerekse İngiltere'ye jeografik olarak çok yalan olması nedeniyle İrlanda'nın sömürge konumu bu ülkeye özel sonuçlar doğurmuştur. İrlandalılar yüzyıllarca Avrupa' nm Keltik zencileri olarak görülmüş, politik ve kültürel söylem içerisinde `öteki` olarak nitelendirilmiştir. Politik ve kültürel alanda kimliğini geri kazanmak isteyen İrlandalılar on dokuzuncu yüzyılda W. B. Yeats ve Douglas Hyde gibi yazar ve şairlerin öncülük ettiği bir edebiyat ve kültür hareketi başlatmışlardır. İrlanda dilini ve kültürünü canlandırmayı amaçlayan bu hareket politik bağımsızlık mücadelesini ve milliyetçilik hareketini ateşlemesi açısından önemlidir. Bu tezin amacı, yalnızca İngiliz edebiyat kanonunda değil, bütün dünya edebiyatı içerisinde modernizmin ikonu olarak baş tacı edilen ve İrlandalı bir yazar olan James Joyce' un Ulysses adlı romanındaki yenilikçi modernist yazım tekniklerini yazarın İrlanda milliyetçiliğine ve İngiliz emperyalizmine karşı politik duruşunun ifadesi olarak incelemektir. Son zamanlara kadar apolitik bir yazar olarak ele alman ve eserleri modernist akım içerisinde genellikle sadece yapısal olarak incelenen James Joyce'un Ulysses'te uyguladığı anlatım teknikleri ve romanın diyalojik ve karnivalesk yapısı yazarın politik ve ideolojik tavrının bir sonucudur. Tezin birinci bölümünde James Joyce'un İrlanda'da on dokuzuncu yüzyılın başında ortaya çıkan Keltik Uyanış Hareketine yaklaşımı incelenmiştir. Joyce'un politik tavrım belirginleştirmesi bakımından, yazarın bu hareket içerisindeki yeri irdelenmeden önce İrlanda ve İngiltere arasındaki sömürge ilişkisi politik ve kültürel açılardan ele alınmış, yüzyıllar içerisinde Avrupa'da, özellikle de İngiltere'de oluşturulan İrlanda sterotipi ortaya konulmuştur. Yazarın ideolojik duruşu romanlarından örnekler verilerek irdelenmiştir.144 Tezin ikinci bölümünde Ulysses' in yenilikçi dil ve anlatım teknikleri Mikhail Bakhtin'in `diyalojizm`, `polifoni`, `kamivalesk` ve `kronotop` kavramları çerçevesinde incelenmiştir. Birçok ideolojinin ve sesin polifonik bir anlatım yapısı içerisinde sunulması ve hiçbir idelojiye, yazarın ideolojisi de dahil olmak üzere, ayrıcalık tanınarak ön plana çıkartılmaması Joyce'un hem İrlanda milliyetçiliği hem de İngiliz emperyalizminin benimsediği `ben ve öteki` dikotomisine bir karşı çıkıştır. Yazarın dil ve anlatım tekniklerinde uyguladığı yapıbozum geleneksel edebiyat anlayışım yıkmakla beraber, birey ve tarih ilişkisine de yeni bir yaklaşım getirmiştir. Her türlü hiyerarşinin ve dikotominin alaşağı edildiği Ulysses'te olaylar İrlanda'nın Dublin kentinde 14 Haziran 1914 tarihinde sadece bir gün içerisinde geçmesine rağmen, roman gerçekte bütün bir insanlığa ve tüm zamanlara ayna tutar. Böylece, yerel bir noktadan yola çıkarak evrensel bir boyuta ulaşır. Merkezden dışarıya doğru ilerleyen yapısıyla her türlü merkeziyetçi ve tekelci söylemlere başkaldınr. Üçüncü bölümde ise Ulysses'in İrlandalı kimliği mercek altına alınmıştır. Romandaki ana karakterler İrlanda tarihi ve Keltik mitolojisi ile paralellikler kurularak incelenmiştir. Adım Homeros'un Odyssea adlı epiğinden alan Ulysses yakın zamanlara kadar bu epikle paralellik kurularak ele alınmıştır. Oysa ki, romanın baş kahramanları olan Yahudi Leopold Bloom, Katolik İrlandalı Stephen Dedalus ve İspanyol kökenli Molly Bloom İrlanda' mn kavim ve göç tarihindeki belirgin ilişkilere ışık tutar. Sonuç olarak, bu çalışmada James Joyce'un Ulysses adlı romanı, yazarın İrlanda milliyetçiliği ve İngiliz emperyalizmi söylemlerine ve her türlü dikotomilere karşı ortaya koyduğu politik ve ideolojik bir başkaldırı olarak incelenmiş, eserin diyalojik, polifonik ve karnivalesk yapısı ile radikal yazım teknikleri yeni okumalar ışığında değerlendirilmiştir.