Ill ZUSAMMENFASSUNG Wir haben in unserer Arbeit das gesellschaftliche Panorama in Danziger Trilogie von Günter Grass und im Serienroman Aynanın İçindekiler von Attila İlhan untersucht. Die Arbeit besteht aus drei Hauptkapiteln. In dem ersten Hauptkapitel haben wir die Danziger Trilogie und in dem zweiten Aynanın İçindekiler behandelt. Im ersten Teil beider Hauptkapitel haben wir versucht, die Hauptfiguren in den Werken ausgehend von ihrer Rolle in dem gesellschaftlichen Panorama vor Augen zu fuhren. Die Hauptfiguren in der Danziger Trilogie, die meist aus dem kleinbürgerlichen Milieu stammen, sind so gestaltet, dass sie sowohl die gesellschaftlichen Normen wie auch die Eigenschaften, die sie von den anderen unterscheiden, in sich tragen. Sie befinden sich immer dort, wo das gesellschaftliche Panorama am besten zu beobacten ist, was eine bewusste Auswahl des Autors zu sein scheint. Die Haltung von Grass seinen Figuren gegenüber ist im allgemeinen objektiv. Die nationalsozialistischen Figuren, sind aber so beschrieben, daB der Leser einen negativen Eindruck bekommt. Wahrenddessen haben die Hauptfiguren von Attila Ilhan meistens die gleichen Neigungen der Gesellschaftsgruppe, der sie angehören und nebenbei nehmen sie auch durch ihre individuellen Eigenschaften ihren Platz in der Handlung ein. îlhans Haltung diesen Figuren gegenüber ist durch seine Einstellung der zu ihren Gesellschaftsgruppen bestimmt. Im zweiten Kapitel haben wir die Gesellschaftsgruppen behandelt, die in den Werken widerspiegelt sind, und haben versucht zu erklâren, was fur eine Rolle die Gedankenwelt des Autors dabei spielt. In Danziger Trilogie ist nur das Kleinbürgertum iim Mittelpunkt der Handlung. In der deutschen jüngeren Vergangenheit sind fast die wichtigsten Ereignisse von der Sicht des Kleinbürgerturms dem Leser vorgeführt worden. Grass versucht vorallem ohne die Herkunft desIV Nationalsozialismus' zu forschen, die Unterstützung oder das Schuldbewustsein des Kleinbürgertums der damaligen Zeit in den Vordergrund zu riicken. Wir können daraus schlieBen, daB der Autor das gesellschaftliche Panorama vom Anfang des 20. Jahrhunderts bis zur Wohlstandsgesellschaft, sowohl mit verschiedenen Erzâhltechniken, als auch mit einer bestimmten ironisch-grotesken Art und einer thematischen Ebene sehr auffallend darstellt, und dafi dabei seine eigene Gedankenwelt eine entscheidende Rolle spielt. Demgegenüber scheint der Serienroman Aynanın içindekiler aus der gesellschaftlich-politischen Sicht her, viel bunter und reicher zu sein. Wahrend diese Werke von der Perspektive verschiedener Gesellschaftsgruppen wichtige Vorgânge unserer jüngeren Vergangenheit zur Diskussion stellen, liefern sie Anhaltspunkte über den Beweis dafur, wie bedeutend die Gedankenwelt des Autors ist. Um in den geschichtliehen und sozio-wirtschaftlichen Hintergrund der Werke noch besser eingehen zu können, ist es notwendig, die Gedankenwelt beider Autoren zu kennen.

ÖZET Bu çalışmada Günter Grass'm Danzig Üçlemesi ile Attila tüıan'ın Aynanın içindekiler roman dizilerinde toplumsal panorama'yı inceledik. îki ana bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Danzig Üçlemesi'ni, ikinci bölümünde ise Aynanın İçindekiler roman dizisini ele aldık. Her iki ana bölümün birinci bölümlerinde yapıtların baş kişilerini toplumsal panorama içerisinde oynadıkları rolü de göz önünde bulundurarak irdeledik. Günter Grass'ın baş kişilerinin içinde yaşadıkları çevrenin normlarına aykırı özelliklerle donatıldığını ve toplumsal gelişme ve değişmelerini izlenebileceği en uygun yerlerde bulunduklarını ve bunun yazarın bilinçli bir seçimi olduğunu saptadık. Grass'ın kişilerine karşı yaklaşımı genellikle nesnel olarak nitelendirilebilir. Ancak özellikle Nasyonal Sosyalist kişilere karşı anlatım tutumu zaman zaman olumsuz bir görünüme bürünebilmektedir. Attila İlhan'ın baş kişileri ise çoğunlukla üyesi bulundukları toplumsal grubun genel eğilimlerini taşımalarının yanında bireysel özellikleriyle de olay örgüsünde yer alırlar. Genellikle üyesi bulundukları toplumsal grubun üst düzeyinde yer alan bu kişilere karşı İlhan'ın yaklaşımı, bu kişilerin toplumsal grublarma karşı takınılan tavır tarafından belirlenir. Çalışmanın ikinci bölümünde yapıtlarda yer alan toplumsal grupların yansıtılış biçimlerini ele alarak, bu yansıtılma sırasında yazarın düşünce dünyasının oynadığı rolü saptamaya çalıştık. Danzig Üçlemesi'nde sadece küçükburjuvazi olayların merkezindedir. Alman yakın tarihinin neredeyse bütün önemli olayları küçükburjuvazinin bakış açısından okuyucuya aktarılır. Grass özellikle, Nasyonal Sosyalizm'in ortaya çıkış nedenlerini fazla irdelemden küçükburjuvazinin bu sürece yaptığı katkıları ya da suçluluk olgusunu önplana çıkarmaya çabalar. Yazarın 1900'lü yılların başından refah toplumunu da kapsayan zaman diliminin egemen gerçekliğini gerek değişik anlatım teknikleri gerek bir takım ironik- grotestk teknik ve tematik öğeler kullanarak son derece çarpıcı bir biçimde aktardığı ve bu aktarımda yazarın düşünce dünyasının önemli ölçüde belirleyici olduğu söylenebilir.II Buna karşılık Aynanın içindekiler roman dizisi toplumsal- siyasal gruplar açısından çok çeşitli ve çok renkli bir görüntü sunar. Diziyi oluşturan yapıtlar, yakın tarihimizin önemli olaylarını değişik toplumsal grupların bakış açılarından sorgularken, yazarın düşünce dünyasının oynadığı rolü kanıtlayacak çok sayıda ipucu içerirler.