ABSTRACT Side-weirs, also known as lateral weir, are widely used in irrigation, land drainage, urban sewer systems by flow diversion or intake structures. In the literature, considerable interest and research on the side weirs located on a fixed bed could be come crossed however, the same think can not be said for the movable bed conditions. It is known that the rivers in nature have movable beds. This investigation carried out along the 180° bend rectangular channel for sharp crested side weirs in movable bed and the subcritical flow conditions. As a result of Dimensional Analysis, it is found that the dirnensionless equilibrium scour depth (Hd/p) depends on the dimensionless parameters of velocity Vi/Vkr, depth hi/p, length L/b and bend angle of 8. The dirnensionless equilibrium scour depth (Hd/p) versus Vi /Vtr is experimentally investigated for clear water (0.5<Vi/Vkr<0.95-1.0) and movable bed scour conditions (0.5<Vi/Vkr<0.95-1.0) at the straigth and curved channels together. Scour depth Hd lineerly increased with time for clear water scour both at the straigth and curved channel and after some times which goes near the equilibrium scour. Approximately 10% and 50% of the test durations, almost 40%-70% and 90%-%95 of the equilibrium scour depths achieved, respectively. Time to equiliubrium also depends on the dimensionless parameters of velocity Vi/Vkrand depth hi/p. Hd/p almost increases linearly with the dimensionless parameter of velocity Vi/Vkr for clear water scour and decreases for live bed conditions at the straight channel due to the decrease the intensity of lateral overflow (with an increasing of Vi/Vkr ) and dune from the upstream. The values of Hd/p are smaller man the values of obtained at the straigth channel section, even though Hd/p also increases with Vi/V^ for clear water scour along the bend. Because of the effect of the helicoidal flow created by bends, Hd/p fluctuated with Vi/Vkr at the maximum value of clear water scour for movable bed conditions in a bend. At the 30° section of the bend, Hd/p is achieved as maximum values due to the deviation on the path of maksimum velocity towards the outer bank. Besides the dimensionless equilibrium scour depth (Hd/p) increases with the higher dimensionless parameter of hi/p and L/b, Hd/p obtained bigger than increasing of hi/p and L/b at the 30° of the bend. Keywords: Side weir, threshold velocity, helicoidal flow, curved channel, clear water scour, live bed. xv.

ÖZET Yan savaklar, herhangi bir kanaldan ihtiyaç duyulan debinin temini veya fazla suyun uzaklaştırılması için sulama, arazi drenajı ve kanalizasyon sistemlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Kararlı kesitli kanallarda yan savaklarla ilgili çok sayıda araştırma yapılmasına rağmen, hareketli tabanlı kanallara inşa edilen yan savaklarla ilgili literatürde sınırlı sayıda çalışma mevcuttur. Ancak doğal akarsu yatakları genellikle hareketli tabana sahiptir. Bu çalışma, nehir rejimli alam şartlarında ve serbest savaklanma durumunda hareketli tabanlı 180 lik kıvrımlı bir kanal boyunca, dikdörtgen kesitli ve keskin kenarlı yan savaklar için gerçekleştirilmiştir. Boyut analizi sonucunda rölatif denge oyulma derinliği H<j/p'nin; rölatif akım şiddeti Vı/Vkr, savak kret yüksekliği hı/p, yan savak uzunluğu L/b ve 9 boyutsuzlarına bağımlı olduğu bulunmuştur. Hem doğrusal kanalda hem de kıvnmh kanalda temiz su oyulması (0.5< Vı/Vkr<0.95-1.0) ve hareketli taban oyulması (0.95-1. 0< Yı/Vb<2.S) hallerinde Hd/p'nin Vı/Vkr ile değişimi deneysel olarak incelenmiştir. Doğrusal kanal ve kıvrımlı kanalda temiz su oyulmasında oyulma derinliği Hd'nin zamana bağlı olarak lineer arttığı ve belli bir süre sonra asimptota yaklaşarak denge konumuna ulaştığı belirlenmiştir. Hem doğrusal kanalda hem de kıvrımlı kanalda hı/p ve Vı/Vkr' e bağlı olarak oyulma derinliği; denge zamanının %10'unda denge oyulma derinliğinin %40-70'ine ve denge zamanının %50'sinde ise denge oyulma derinliğinin %90-95'ine ulaştığı tespit edilmiştir. Doğrusal kanalda, temiz su oyulması halinde Hd/p'nin Vı/V^ ile hemen hemen lineer arttığı, hareketli taban oyulmasında ise oyulmaya sebep olan yanal akınım (Vı/Vkr artmasıyla) zayıflaması ve membadan gelen taban dalgalarının oyulma çukurunu doldurmasıyla Hd/p'nin Vı/Vkr ile azaldığı belirlenmiştir. Kıvrımlı kanalda ise, temiz su oyulması halinde doğrusal kanalda olduğu gibi Hd/p'nin Vı/Vkr ile lineer olarak artmış, ancak kıvrımın yarattığı helikoidal akımın yanal alam yapısını bozmasıyla doğrusal kanaldaki Hd/p'den daha küçük değerler elde edilmiştir. Kıvrımlı kanaldaki hareketli taban oyulmasında ise, kıvran tarafından yaratılan helikoidal akınım etkisinin artmasıyla birlikte oyulma derinliğinin temiz su oyulması pik değerinin etrafında salınım gösterdiği belirlenmiştir. Kıvrımlı kanalın 0=3O°'lik kıvran kesitinde maksimum hız yörüngesinin dış kıyıya yönelmesiyle, maksimum rölatif denge oyulma derinlikleri elde edilmiştir. Ayrıca, hem doğrusal kanalda hem de kıvrımlı kanalda rölatif denge oyulma derinliği Hd/p, hı/p ve L/b boyutsuzlarındaki artışla birlikte büyümüştür. Kıvnmlı kanalın 9=300,lik kıvran kesitinde hı/p ve L/b'ye bağlı olarak daha büyük rölatif denge oyulma derinlikleri de elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yan savak, kritik hız, helikoidal akım, kıvrımlı kanal, temiz su oyulması, hareketli taban oyulması. xiv.