ABSTRACT Ph. D. Thesis THE INFLUENCE OF PHOSPHORUS FERTILIZATION ON CADMIUM (Cd) UPTAKE OF BARLEY AND LETTUCE PLANTS Aioub G. HASHEMİ Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Soil Sciences Supervisor : Prof. Dr. Sevim ZABUNO?LU 1996, Page : 96 Jury : Prof. Dr. Sevim ZABUNO?LU Prof.Dr. S. Rıfat YALÇIN Prof.Dr. Raşit BROHİ The objective of this study is to evaluate the uptake of Cadmium (Cd), applied with increasing levels of phosphorus fertilizer, by lettuce (Lactuca sativa L.) and barley (Hordeum vulgare L.) grown in acid and alkaline soils and also to determine the accumulation of Cd in these two soils under greenhouse conditions. Phosphorus was applied to the soils of the rates of 0, 10, 20, 40, 80 and 160 ppm levels from Triple Superphosphate. According to the experimental results; dry weights, P and Cd contents, and P and Cd uptake by lettuce and barley plants were increased by the increasing levels of phosphorus. Available P and DTPA extractable Cd contents of the experimental soils after harvest were found to be increased by the increasing levels of P application. Positive correlations were found between the P levels applied to the soil and the contents of P and Cd in plants, and also uptake of P and Cd by the plants grown in acid and alkaline soils. P content of the plants was positively correlated with Cd content and Cd uptake. Similarly, P uptake by the plants was positively correlated with Cd content and Cd uptake. There was also a good correlation between Cd content of the plants and Cd uptake. Cadmium contents of the plants grown in acid soils were found to be higher than that of the plants grown in alkaline soils. Cd contents of lettuce plants were higher than that of barley plants grown in both soils. According to the results of soil analysis that were carried out after harvesting, there was a positive correlation between P levels applied to the soils and available P amounts in the soil, and also between P levels applied to the soil and DTPA extractable Cd amounts. The available P in the soil was Positively correlated with DTPA - extractable Cd amounts. KEY WORDS : Cadmium (Cd), Phosphorus fertilization, Plant uptake, Soil pollution, Cadmium uptake, Plant growth.

I ÖZET Doktora Tezi FOSFORLU GÜBRELEMENİN ARPA VE MARUL BİTKİLERİNİN KADMİYUM (Cd) ALIMLARI ÜZERİNE ETKİSİ Aioub G. HASHEMI Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Toprak Anabilim Dalı Danışman : Prof. Dr. Sevim ZABUNO?LU 1996, Sayfa : 96 Jüri : Prof. Dr. Sevim ZABUNO?LU Prof.Dr. S. Rıfat YALÇIN Prof. Dr. Raşit BROHİ Bu araştırmanın amacı, asit ve alkali karakterli iki toprakta yetiştirilen marul (lactııoa sativa L) ve arpa (Hordeum vulgare L) bitkilerine uygulanan farklı düzeylerdeki fosforlu gübre ile toprağa verilen kadmiyumun bitkiler tarafından alınımını ve topraktaki birikimini belirlemektir. Bu amaçla sera koşullarında yürütülen denemede, toprağa 0, 10, 20, 40, 80 ve 160 ppm düzeylerinde P, Triple Süperfosfat gübresi halinde uygulanmıştır. Deneme sonuçlarına göre; artan fosfor uygulaması ile arpa ve marul bitkilerinin kuru ağırlıkları, fosfor ve kadmiyum kapsamları ile sömürülen fosfor ve kadmiyum miktarları artmıştır. Hasat sonrası deneme topraklarında kalan bitkiye yarayışlı fosfor miktarlarının ve DTPA ile ekstrakte edilebilir kadmiyum miktarlarının, toprağa artan miktarlarda uygulanan fosfora bağlı olarak arttığı belirlenmiştir. Toprağa artan düzeylerde uygulanan fosfor ile arpa ve marul bitkilerinin fosfor ve kadmiyum kapsamları, sömürülen fosfor ve sömürülen kadmiyum miktarları arasında önemli pozitif korelasyon saptanmıştır. Bitkilerde belirlenen P kapsamı ile bitkilerin Cd kapsamı ve sömürülen Cd miktarları arasında pozitif bir korelasyon saptanmıştır. Benzer şekilde, bitkilerin sömürdüğü fosfor miktarı ile bitkilerin kadmiyum kapsamı ve sömürülen kadmiyum miktarları arasında da önemli pozitif korelasyon belirlenmiştir. Asit karakterli topraklarda yetiştirilen deneme bitkilerinin kadmiyum kapsamları, alkali toprakta yetiştirilen bitkilerinkine göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan her iki toprakta da yetiştirilen bitkilerin Cd kapsamları karşılaştırıldığında, marul bitkilerinin kadmiyum kapsamları, arpa bitkilerinin kadmiyum kapsamlarına göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. Deneme bitkilerinin hasadından sonra her iki deneme toprağında yapılan analiz sonuçlarına göre, toprağa uygulanan fosfor ile toprakta kalan bitkiye yarayışlı P ve DTPA ile ekstrakte edilebilir Cd miktarları arasında ve toprakta kalan bitkiye yarayışlı fosfor ile toprakta kalan DTPA ile ekstrakte edilebilir kadmiyum arasında önemli pozitif korelasyon saptanmıştır. ANAHTAR KELİMELER : Kadmiyum (Cd), Fosforlu gübreleme, Bitki alımı, Toprak kirlenmesi, Kadmiyum alımı. Bitki gelişimi.