The aim of this thesis is to compare the ideas Ziya Gökalp and Yusuf Akçura on Turkism. The idea of nationalism emerged first in Europe in 18th century and then moved to the rest of the world. Naturally, towards the end of the 19th century a multi-ethnic Ottoman Empire influenced by Western nationalist movements. As a result, The Serbs then Greeks, Bulgarians and Armenians demanded their right of independence. In order to prevent the collapse of the state, Ottoman Officers began to modernize the state structure. Despite the failure of the modernization attempts in some aspects, it speeded the emergence of Turkish nationalism. Therefore, Turkish nationalism went parallel to the modernization attempts of the Ottoman reformers. The Young Ottomans, graduated from Western type of schools which were the outcomes of modernization attempts, was the first group to increase the nationalist sentiment among the Turks. Inspired by Turkology studies, they paid special emphasis on Turkish culture, language and history. In this sense, Turkish nationalism at the time of Young Ottomans was associated with cultural nationalism. Thereafter, the Young Turks, with the help of Russian Turks transferred Turkish nationalism into a political movement.Gökalp and Akçura played a key role in the direction of Turkish nationalism during the transition from a multi-ethnic Ottoman Empire to a modern Turkish nation-state. Additionally, after the foundation of the Turkish nation-state, they shaped the content of the reforms of the new state with their nationalist way of thinking. In this respect, they served as the intellectual sources of Turkish nationalism.The thesis consisted of three main related parts. The first part focused on the theoretical development of nationalism. In the second part, the emergence of Turkish nationalism was analyzed in the historical context. The third part dwelt upon the ideas of Ziya Gökalp and Yusuf Akçura on Turkism. The main purpose of this part is to examine the ideas of the two scholars on a comparative basis and aims to reveal the differences and similarities in their ideas.

Bu tezin amacı Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura'nın Türkçülük düşüncelerini karşılaştırmaktır. Milliyetçilik fikri 18. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkmış ve daha sonra dünyanın geri kalan bölgelerine yayılmıştır. Doğal olarak 19. yüzyılın sonlarına doğru, sınırları içerisinde pek çok etnikli Osmanlı İmparatorluğu da batıdaki milliyetçilik hareketlerinden etkilendi. Bunun sonucunda Sırplar, Yunanlar, Bulgarlar ve Ermeniler bağımsızlıklarını talep ettiler. Devletin dağılmasını engellemek için Osmanlı bürokratları devlet yapısında modernleşme hareketlerine başladılar. Modernleşme hareketleri pek çok açıdan eksikliğine rağmen Türk milliyetçiliğinin ortaya çıkmasını hızlandırmıştır. Modernleşme hareketleri kapsamında kurulan batı tipi okullarda mezun olan Genç Osmanlılar, Türk milliyetçiliğini yükselten ilk gruptur. Türkoloji çalışmalarından etkilenerek Türk kültürü, Türk dili ve tarihi alanlarında çalışmalar yapmışlardır. Bu açıdan Genç Osmanlılar zamanında Türk milliyetçiliği kültürel milliyetçilikle ilişkilendirilebilir. Türk milliyetçiliği o dönemde daha ziyade kültür odaklıdır. Daha sonra Genç Türkler Rusya'dan gelen Türk entelektüellerinin de etkisiyle Türk milliyetçiliğini politik bir harekete dönüştürdüler.Gökalp ve Akçura pek çok etnik yapıyı barındıran Osmanlı İmparatorluğu'ndan modern, Türk devletine geçiş sürecinde Türk milliyetçiliğini yönlendirmede lider asli oynamışladır. Bununla beraber Türk-ulus devletinin inşasından sonra devletin yaptığı reformları milliyetçilik fikirleriyle şekillendirmişlerdir. Bu açıdan Türk milliyetçiliğinin fikri kaynağı olarak kabul edilmektedirler.Bu tez birbiriyle ilişkili üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm milliyetçiliğin teorik gelişmesi üzerine odaklanmıştır. İkinci bölüm Türk milliyetçiliğinin ortaya çıkışını tarihsel süreç içerisinde analiz etmektedir. Üçüncü bölüm ise Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura'nın Türkçülük düşüncesi üzerinde durmuştur. Bu bölümün temel amacı bu iki düşünürün düşüncelerini karşılaştırmalı olarak incelemek, farklılık ve benzerliklerini ortaya çıkarmaktır.