In this study, it was aimed to develop conservation methodologies for the historicsandstones using the case of Nemrut Mount Monument to help their survival in openair conditions. The main conservation approach of this study was holistic as well asaiming at minimum intervention targeted to the problem areas.The most important weathering forms of Nemrut Sandstones were material loss dueto loss of scales and granular disintegration as well as detachments by scales, backweathering due to loss of scales, cracking, granular disintegration, rounding/notchingand discoloration/biological deposition.Deterioration mechanisms of sandstones were studied on deteriorated and relativelysound sandstones by nondestructive methods of UPV and QIRT, and bymicrostructural analyses using thin section, XRD and SEM?EDX analyses. In addition,the changes in physical and physcomechanical properties such as, color, bulk density,effective porosity, hydric, hygric and thermal dilatation and CEC of clays weredetermined.Sandstone deterioration was caused by swelling of clay minerals distributed in theirmatrix and clay accumulations between the detaching scales. Considerable thermaldilatation characteristics was also an important decay factor. Iron oxides causeddiscoloration at the surfaces, their phase changes was thought to be important indecay.The use of surfactant DAA, to control clay swelling was found to decrease the hydricdilatation by 40%. The consolidation treatments with nanosilica and silicatedispersions namely Funcosil KSE500STE, SytonX3, KSE300 and KSE100 have improvedphysicomechanical properties as followed by UPV measurements and decreasedhydric dilatation. Their long term behaviour needed to be further investigated.

Bu çalışmada, tarihi kumtaşlarının açık hava şartlarında koruma yöntemleriningeliştirilmesi amaçlanmıştır. Kumtaşlarının bozulma mekanizmalarını inceleyerekbunları kontrol altına alacak yöntemlerin geliştirilmesi çalışmaları Nemrut DağıAnıtı'ndaki kumtaşlarının detaylı incelenmesiyle yapılmıştır. Taş koruma yöntemlerinigeliştirirken sorunun bütüncül bir yaklaşımla incelenmesine ve tarihi malzemeninözgünlüğünün devamı açısından en az ve en gerekli müdahalelerin oluşturulmasınaçalışılmıştır.Nemrut kumtaşlarında görülen en önemli bozulma şekilleri tabaklanma ve taneleşmeile malzeme kayıpları, tabakalanma sonrası geri yüzeyler, yuvarlaklaşmalar, çatlaklar,taneleşme ve renk değişimleri, biyolojik birikimler olarak sıralanabilir.Bozulmuş ve daha az bozulmuş kumtaşlarının bozulmuşluk derecesi arazide UPV veQIRT ile tahribatsız olarak, mikro yapılarındaki değişmeler ise ince kesit analizleri, XRDve SEMEDX analizleri ile yapılmıştır. Ayrıca, renk değişimi, gözeneklilik, birim hacimağırlığı, su, nem ve ısı ile diatasyon özellikleri gibi fiziksel ve fizikomekanik özelliklerdekideğişimler ve killerin iyon değiştirme kapasiteleri belirlenmiştir.Kumtaşlarının yapısında bulunan kil minerallerinin ve ayrılmakta olan tabakalararasında biriken killerin ıslanma kuruma döngüleri sırasındaki hareketliliğinin ve ısılgenleşmenin bozulmalarda en önemli etkenler olduğu görülmüştür.Ayrıca yapılarındabulunan demiroksitlerin de faz değişimleri ile bozulmada etkiliolabilecekleri ve yüzeylerde oluşan renk değişimlerine neden olduklarıdüşünülmektedir.Killerin ıslanma kuruma döngülerinden etkilenmelerini kontrol etmek amacıyladenenen yüzey aktif maddelerden DAA'nın etkili olduğu ve su ile dilatasyonu %40civarında azalttığı saptanmıştır.Nanosilika ve silikat içeren çözeltilerden, Funcosil KSE500STE, SytonX3, KSE300 veKSE100 ile yapılan sağlamlaştırma işlemlerinin fizikomekanik özelliklerde iyileşmesağladığı da UPV ve dlatasyon ölçümleri ile takip edilmiştir. Koruma işlemlerinin uzundönemdeki başarıları takip edilmelidir.