It is considered that histomorphological examination of cecum in chickens will provide useful information for both the poultry sector and experimental studies. In this study, it is aimed to determine the development of the cecum in chicken by histological, histochemical and immunohistochemical methods.In this study, 60 fertile chicken eggs obtained from healthy commercial rootstocks of Atabey breed were used. On the 18th and 21st days of incubation, eggs were opened until 10 live embryos were obtained. Ten of the 7 day old chicks were used in the study. Cecum samples of the embryos and chicks were obtained.While ANAE and ACP-ase demonstrations were performed on the cryostat sections, Crossmon's triple staining and reticular fiber staining were used for the determination of the general structure, PAS and AB staining were used for the determination of goblet cells, and Masson-Fontana Argentaffing method were used for demonstrating the enteroendocrine cells in the paraffin sections.Although the cecal villi were rudimentary on day 18, they were developed rapidly on the hatching day and the 7th day following hatching. Tunica mucosa were consisted of lamina epithelials, lamina muscularis, lamina propria and submucosa and crypts were formed in the connective tissue during the investigation period. It was observed that the enteroendocrine cells and the goblet cells have increased in number during the development stage, and that the acidic mucin density is higher than the neutral mucin density in the goblet cells. On day 7, the majority of the surface epithelium and of the crypt epithelium were PCNA (+) in all three regions of the cecum. Lymphoid infiltration was observed on the 21st day and the lymphoid follicles supported with reticular fibers were formed on the 7th day following hatching in proximal cecum. As a result of histochemical staining performed on cryostat sections, ANAE (+) cells were mostly in the center of lymph follicle and ACP-ase (+) cells were less frequent but seen all lymphoid tissue.As a result, embryonal and postnatal development of cecum and cecal tonsil in chickens has been demonstrated by histological techniques in this study. Key Words: ACP-az; ANAE; Cecal tonsil; Cecum; Chicken embryo.

Tavuklarda sekum gelişiminin histomorfolojik olarak incelenmesinin hem kanatlı sektörü hem de yapılacak deneysel çalışmalar açısından temel bilgiler sunacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada tavuklarda sekum gelişiminin histolojik, histokimyasal ve immunohistokimyasal metotlarla belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada Atabey ırkı sağlıklı ticari anaçlardan elde edilen 60 adet fertil tavuk yumurtası kullanıldı. Kuluçkanın 18 ve 21. günlerinde 10'ar canlı embriyo elde edilinceye kadar yumurta açıldı. Kalan yumurtalardan çıkan civcivlere optimal koşullar sağlanarak 7 gün boyunca bakıldı. 7 günlük civcivlerden 10 tanesi çalışmada kullanıldı. Elde edilen embriyoların ve civcivlerin sekum örnekleri alındı. Kriyostat kesitlerinde ANAE ve ACP-az demonstrasyonları gerçekleştirilirken, parafin kesitler genel yapının belirlenmesi için Crossmon'nın üçlü boyama ve retiküler iplik boyaması, kadeh hücrelerinin belirlenmesi için PAS ve AB boyaması, enteroendokrin hücrelerin belirlenmesinde ise Masson-Fontana Argentaffin gümüşleme yöntemi uygulandı. Kuluçkanın 18. gününde rudimenter olarak gözlenen villusların, kuluçkadan çıkış ve takip eden 7. günde hızla geliştikleri dikkati çekti. İncelenen tüm dönemlerde tunika mukozanın; lamina epitelyalis, lamina muskularis, lamina propriya ve submukoza olarak ayrılmış olduğu ve bağ dokuda kriptlerin şekillendiği gözlendi. Kadeh hücrelerinin gelişimin ilerlemesiyle birlikte sayıca arttıkları ve buna bağlı olarak asidik müsin yoğunluğunun nötral müsin yoğunluğundan fazla olduğu dikkati çekti. Enteroendokrin hücrelerin de gelişimin ilerlemesiyle birlikte sayıca arttıkları görüldü. Çıkış sonrası 7. günde sekumun her üç bölgesinde de kript epiteli ile yüzey epitelinin büyük çoğunluğunun PCNA (+) hücrelerden oluştuğu gözlendi. Lamina propriyada ve submukozada bulunan diffüz lenfoid doku ve lenf foliküllerine çoğunlukla proksimal bölümde rastlandığı, 21. günde lenfosit infiltrasyonu halinde iken çıkışı takip eden 7. günde ise sekal tonsilleri oluşturmak üzere agregat lenf foliküllerinin şekillendiği ve lenf foliküllerinin retiküler iplikler ile desteklendiği gözlendi. Kriyostat kesitlerinde yapılan histokimyasal boyamalar sonucu ANAE (+) hücrelerin çoğunlukta ve lenf folikülünün merkezinde olduğu, ACP-az (+) hücrelerin daha seyrek fakat lenfoid dokunun tamamına yayılmış şekilde olduğu gözlendi.Sonuç olarak yapılan çalışmayla tavuklarda sekum ve sekal tonsilin embriyonal ve posnatal gelişimi histolojik tekniklerle ortaya konulmuştur.Anahtar Sözcükler: ACP- az; ANAE; Sekal tonsil; Sekum; Tavuk embriyo.