Aydın Eski Hamam, konumu, planlama özellikleri, yapım tekniği ve malzemeözellikleri ile Osmanlı Dönemi hamam yapılarının tipik bir örneğidir. Yapıdan gelenizlerden ve mimari özelliklerinden 15 ile 16. yüzyıl başlarında inşa edildiği anlaşılanhamam, daha sonra sıcaklık mekanı ve çeşme eklenmesi gibi kapsamlı müdahalelergörmüştür. 2001 yılında tescil edilen yapıda 2016-2017 yıllarında kazı, temizlik ve rölöveçalışmaları gerçekleştirilmiştir.Bu çalışmanın amacı, Eski Hamam'da kullanılmış horasan ve kireç sıvalarınözelliklerinin belirlenmesidir. Bu amaçla, yapının soyunmalık-ılıklık, sıcaklıkmekanlarının ve su deposunun farklı seviyelerinden ve sıvaların farklı katmanlarındansekiz horasan sıva, beş kireç sıva, iki kireç harcı ve iki yapı tuğlası örnekleri alınmıştır.Restorasyon uygulamasına ışık tutmak amacıyla örneklerin temel fiziksel özellikleri,hammadde kompozisyonları, mikroyapısal ve hidrolik özellikleri; bağlayıcı kısımların veagregaların mineralojik ve kimyasal kompozisyonları ile agregaların puzolanikaktiviteleri standart test yöntemleri, XRD ve SEM-EDS analizleri ile belirlenmiştir.Elde edilen sonuçlara göre, incelenen sıvaların tamamı düşük yoğunluklu veyüksek gözenekli malzemelerdir. Horasan ve kireç sıvaların fiziksel, kimyasal vemikroyapısal özellikleri kullanıldıkları döneme, mekana, seviyeye ve katmana görefarklılık göstermemektedir. Horasan sıvaları 1/2 ile 1/1 arasında değişen oranlarda, safkireç ile tuğla agregalarla, üst seviyelerde uygulanmış kireç sıvalar ise %93-97 arasındadeğişen oranlarda saf kireç ve çok az miktarda ince kum ile üretilmiştir. Agrega olarakkullanılan tuğlaların puzolanik özellikte olmalarından dolayı horasan sıvalar hidroliktir.Bu tuğlalar, yüksek miktarlarda kil içeren hammadde kaynaklarından hazırlanmış vedüşük sıcaklıklarda (< 900ºC) pişirilmişlerdir. Kireç sıvalarda ve harçlarda kullanılandoğal agregalar da puzolanik olduğundan kireç sıva ve harçlar da hidrolik özelliktedirler.

Aydın Eski Hamam is a typical example of Ottoman period bath buildings. It hadbeen built during 15th-16th centuries, and subjected to extensive interventions by present.The building was registered in 2001, and excavation, cleaning and measured surveys werecarried out in 2016-2017.The aim of this study is to determine the characteristics of the horasan and limeplasters of Eski Hamam. Within this purpose, horasan and lime plasters, joint mortars andbuilding bricks were collected from the bath. Basic physical properties, raw materialcompositions, microstructural and hydraulic properties of plasters, mineralogical andchemical compositions of binders and aggregates, and pozzolanic activities of aggregateswere determined by standard test methods, XRD and SEM-EDS analyses in order to shedlight on the restoration implementations.The results revealed that all the studied samples were of low density and highporosity. Physical, chemical and microstructural properties of plasters did not differaccording to the space, level and layer they had been used. Horasan plasters had beenprepared by using pure lime and brick aggregates. Lime plasters used on the upper levelshad been produced by using pure lime and small amount of fine sand. Horasan plasterswere hydraulic due to the use of pozzolanic aggregates. Brick aggregates had beenmanufactured by using raw material sources containing high amounts of clay minerals,and fired at low temperatures. Lime plasters and mortars had hydraulic properties due tothe use of pozzolanic natural aggregates.