The study was conducted to determine the effect of phosphate solubilizing bacteria (N2; Bacillus megaterium M-3, TV-6I; Cellulosimicrobium cellulans, TV-34A; Hafnia Alve, TV-69E; Acetobacter pasteurianus and TV-83F; Bacillus cereus) and organic fertilizer (0, 1 and 2 ton / ha) on the seed yield and nutrient content of chickpea under field conditions in 2010 and 2011 growing seasons. Phosphate solubilizing bacteria used in this study were determined by the separate investigation conducted in chamber room by using ten phosphate solubilizing bacteria and organic fertilizer (control, %5,%10).The tiral were laid out with a factorial design in randomized complete block with three replications. In this study, plant height, primary branches, secondary branches and number of pods per plant, number of seeds per pod, grain yield and biological yield and nutrient content of stem and seed were determined.According to the results of the study bacteria applications increased significantly biological and seed yield. Bacteria applications without organic fertilizer increased nutrient contents of seed and steed except cupper content. In case of inoculation with organic fertilizer provided more increases in biological and seed yields.The highest seed yield were obtained from application of 2 ton/da + N2 (Bacillus megaterium M-3) with 102 kg/da and 179.3 kg/da in 2010 and 2011 years, respectively. Bacteria without organic fertilizer application were more active in terms of phosphorus uptake in both years.Key words: Nutrients, PSB, Organic manure, Phosphorus, Microorganism, Chickpea,Yield.

Araştırmada 5 fosfat çözücü bakteri (N2; Bacillus megaterium M-3, TV-6I; Cellulosimicrobium cellulans, TV-34A; Hafnia alvei, TV-69E; Acetobacter pasteurianus ve TV-83F; Bacillus cereus) ve organik gübre (0, 1 ve 2 ton/da) uygulamalarının tarla koşullarında, 2010 ve 2011 yetiştirme sezonlarında nohut bitkisinin verim ve besin elementi içeriğine etkileri incelenmiştir. Denemede kullanılan 5 fosfat çözücü bakteri, daha önce iklim odasında 10 fosfat çözen bakteri ile kontrol ve organik gübre (%5, %10) kullanılarak yapılan ön çalışma ile belirlenmiştir.Araştırma, tesadüf bloklarında faktöriyel deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Çalışmada, bitki boyu, bitkide birinci dal, ikinci dal, bakla sayısı, baklada tane sayısı, tane verimi ve biyolojik verim ile sap ve tanedeki makro ve mikro besin elementi değişimleri belirlenmiştir.Çalışma sonunda bakteri uygulamaları ile özellikle birim alana tane verimi ve biyolojik verimde önemli artışlar elde edilmiştir. Bakterilerin organik gübre uygulanmayan koşullarda besin elementi içeriklerinde bakır hariç önemli artışlar sağladığı belirlenmiştir. Bakteri ve organik gübrenin birlikte uygulanması durumunda verimde daha fazla artışlar elde edilmiştir. En yüksek tane verimi birinci ve ikinci yılda 2 ton/da + N2 (Bacillus megaterium M-3) organizmasında sırasıyla 102 kg/da ve 179.3 kg/da olarak elde edilmiştir. Fosfor alınımı açısından bakterilerin her iki yılda organik gübre uygulanmayan koşullarda daha aktif oldukları belirlenmiştir.Anahtar kelimeler: Besin elementleri PSB, Organik gübre, Fosfor, Mikroorganizma, Nohut, Verim.