This thesis examines the question of how societies deal with the legacy of gross human rights violations. More specifically, it examines the work of official human rights investigations called truth commissions which have been established in increasing numbers since the 1980s in post-conflict countries across the world as institutional responses to gross human rights violations. It involves a close study of reports written by three most prominent international human rights organizations (Amnesty International, Human Rights Watch and International Center for Transitional Justice) on the truth commissions in Guatemala, Serbia and Sierra Leone. A theory of epistemic justice is developed from a comparative analysis of human rights reports written to evaluate truth commissions. Epistemic justice is conceptualized as `doing justice to history` by producing impartial and consensual knowledge exhibiting the injustices of past violations. It is argued that the perspective of epistemic justice captures truth commissions' special contribution to political transitions, a contribution distinct from `criminal justice` provided by the courts (doing justice to law) and `transitional justice` provided by political processes (doing justice to politics). Accordingly, it is claimed that the success or failure of truth commissions should be evaluated in light of whether they realize a reliable documentation of gross violations. An ethical perspective in which truth commissions are seen as ends in themselves is proposed, in contrast to a prudential understanding of truth commissions as means to certain ends, such as criminal prosecutions and political regeneration, with which they may be overburdened to the point of failure.Keywords: truth commissions, human rights, political theory, transitional justice, epistemic justice.

Bu tez, toplumların ağır insan hakları ihlalleriyle nasıl baş ettikleri sorusuyla ilgilenmektedir. Bu kapsamda, silahlı çatışma deneyimlerini geride bırakan ülkelerde 1980'lerden bu yana giderek artan sayıda kurulmakta olan ve ağır ihlallere yönelik resmî insan hakları soruşturmaları olarak işlev gören hakikat komisyonları araştırılmıştır. Tez, dünyanın önde gelen uluslararası insan hakları örgütlerinin (Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Geçiş Adaleti Merkezi) Guatemala, Sırbistan ve Sierra Leone'daki hakikat komisyonlarını değerlendiren raporlarını incelemektedir. Komisyonları değerlendiren örgüt raporlarının karşılaştırmalı analizine başvurularak bir hakikatin adaleti kuramı geliştirilmektedir. Buna göre, hakikatin adaleti, geçmiş hak ihlallerinin yarattığı adaletsizliklere odaklanarak tarafsız ve mutabakata dayalı bilgi üretme yoluyla `tarihe hakkını vermek` şeklinde kavramsallaştırılmaktadır. Hakikatin adaleti kavramıyla, hakikat komisyonlarının siyasal geçiş süreçlerine yaptığı önemli katkı açıklanmakta ve bu katkının mahkemelerin sunduğu `ceza adaleti` (hukuka hakkını vermek) ile siyasal süreçlerin sağladığı `geçiş adaleti`nden (siyasete hakkını vermek) farkı ortaya konmaktadır. Bu doğrultuda, hakikat komisyonlarının başarısının ya da başarısızlığının ağır ihlallerin güvenilir bir şekilde belgelenip belgelenmediği üzerinden değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Hakikat komisyonlarının, denetleyemedikleri ve fakat başarısızlığa mahkûm olma pahasına ilişkilendirildikleri cezai kovuşturmalar ile siyasal reformlar gibi amaçlara ulaşmakta araç olarak kullanılmalarını içeren ihtiyadi anlayışa karşı, kendi içlerinde bir amaç olarak tasarlanmalarını savunan etik bir perspektif önerilmektedir.Anahtar Kelimeler: hakikat komisyonları, insan hakları, siyaset kuramı,geçiş adaleti, hakikatin adaleti.