ABSTRACTPh.D. ThesisASSESSMENT OF WASTE MANAGEMENT SYSTEMSAT CATTLE BREEDING ENTERPRISES IN ANKARA PROVINCEH. Eylem POLATAnkara UniversityGraduate School of Natural and Applied SciencesDepartment of Farm Structures and IrrigationSupervisor: Prof. Dr. Metin OLGUNIn this study, the sufficiency of structural and functional planning features of waste managementsystems at 476 cattle breeding enterprises in which Ankara Province were investigated, tried todetermine their problems and developed alternate projects for solutions. Restrictions and obligationsabout waste collection, storage, transfer and utilization in European Union and United Statescompared with applications in our country. At the end of the study, proper waste management systemmodels and alternate compost and biogas system project for utilization wastes without causingenvironmental pollution were developed. It was found that mean value of solid and liquid waste fromcattle has 452 kg live weight, was 38.4 kg/day/animal. This value; in semi-open barns 42.1 kg, in fullyopen systems 39.8 kg, closed and loose housing systems 36.3 kg, tie-stall systems 35.0 kg and free-stall systems 33.0 kg were found. It was determined that the mean value of unit volume weight ofwaste sample, was 1008 kg/m3 and mean value of total solid of waste of waste sample was %12.1,mean value of total nitrogen was %3.4 and mean value of phosphorus was %3.5. It was determinedthat the differences of barn and feeding systems, animal race have effected to the wastecharacterization and handled waste amount from cattle. For 12 months storage, it was found that thenitrogen and phosphorus losses from waste storage; in reinforcement concrete %19.2,N and %3.4P,open earthen pond %51.1N and %38.5P, concrete wall and earthen floor %42.1N and %19.4P.Although it was determined that these losses %7.7 in closed and slotted floor systems, this value hasbeen %92.7 found with storage on open areas. To determine the effect of existing waste managementssystems to the water sources; it has been analyzed nitrate and phosphorus levels in surface watersources samples were 62.9±0.090 mg/L N and 3.2±0.092 mg/L found. In underground water sourcesthese values were found that 21.3±0.088 mg/L N and 0.4±0.086 mg/L. Liquid wastes from cattlebreeding enterprises has been directly discharged to surface water sources in this region causing nitrateand phosphorus levels have been increased in water contents. Especially after rainy days these levelshave been increased more than normal conditions.At the end of the study, view of the cattle breeding enterprises? uncontrolled and fast , wastemanagement systems may damage to the environment and natural sources in near feature. For theresearch area, 5 appropriate barn systems different from each other were developed. Also right wastemanagement system components for 5 different barn systems were designed. Proper wastemanagement systems and urgent strategies for this region and our country must have been developed.In this study these subject has been explained.2007, 337 pagesKey Words: waste utilization, waste storage, waste handling, waste management, biogas, cattle barns,manure, compost, water pollution.

ÖZETDoktora TeziANKARA İLİ BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK İŞLETMELERİNDEATIK YÖNETİM SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİH. Eylem POLATAnkara ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüTarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim DalıDanışman: Prof. Dr. Metin OLGUNBu çalışmada, Ankara İli'nde bulunan 476 adet büyükbaş hayvancılık işletmesinde uygulanan atıkyönetim sistemlerinin yapısal ve fonksiyonel özellikleri yönünden yeterlilik durumları araştırılmış,sorunları belirlenmiş ve çeşitli çözüm alternatifleri geliştirilmiştir. Atıkların barınaklardan toplanması,depolanması, iletimi ve değerlendirilmesi konularına ilişkin olarak Avrupa Birliği ve Amerika BirleşikDevletleri'ndeki düzenlemeler ve yasal zorunluluklar ile ülkemizdeki mevcut uygulamalarkarşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda bölge için uygun olabilecek atık yönetim sistem modelleri veatıkların çevreye en az zararı verecek şekilde değerlendirilmelerini sağlamak amacıyla kompost vebiyogaz sistemleri alternatif projeler olarak sunulmuştur. Araştırmanın yürütüldüğü işletmelerde, birdepolama periyodunda ortaya çıkan atık miktarının belirlenmesi amacıyla yapılan ölçümler sonucu;452 kg canlı ağırlıktaki yetişkin bir sığırdan elde edilen toplam ortalama katı ve sıvı gübre miktarı38.4 kg/gün/hayvan olarak bulunmuştur. Atık depolama yapılarından alınan gübre örneklerindeortalama birim hacim ağırlıkları 1008 kg/m3 ve ortalama toplam katı madde içeriği %12.1, ortalamatoplam azot içeriği %3.4 ve ortalama fosfor içeriği ise %3.5 olarak belirlenmiştir. Farklı barınaksistemi, yemleme çeşidi, hayvan ırkı faktörlerinin elde edilen günlük gübre miktarına ve içeriğine etkiettiği sonucuna varılmıştır. Betonarme depolama havuzlarından 12 ay depolama sonucunda %19.2azot ve %4.3 fosfor kaybı meydana gelirken, bu değerler sırasıyla, üzeri açık toprak havuzlarda %51.1ve %38.5, yan duvarları betonarme tabanı toprak havuzlarda %42.1 ve %19.4 olarak belirlenmiştir.Doğrudan açık alanda yığılan gübreden %92.7 buna karşılık olarak kapalı ızgara tabanlı sistemlerdeise %7.7 `lik bir toplam azot kaybı gerçekleşmiştir. Mevcut atık yönetimi uygulamalarının sukaynaklarına etkisinin belirlenmesi amacıyla, yüzey sularından alınan örneklerde ortalama değerlergöz önüne alındığında, nitrat seviyesi 62.9±0.090 mg/L, fosfor seviyesi ise 3.2±0.092 mg/L olarakbulunmuştur. Yer altı sularında ise bu değerler sırasıyla, 21.3±0.088 mg/L ve 0.4±0.086 mg/L olarakbelirlenmiştir. Bölgedeki hayvancılık işletmelerinden kaynaklanan sıvı atıkların doğrudan yüzeysularına deşarjı, yüzey ve yer altı sularında nitrat ve fosfor konsantrasyonlarının artmasına nedenolmaktadır. Özellikle de yağışlı günlerden sonra bu konsantrasyonlardaki artışın daha da fazla olduğubelirlenmiştir.Araştırma sonucunda, bölgede hızla ve kontrolsüz olarak gelişmekte olan büyükbaş hayvancılıkişletmelerinin çok yakın gelecekte çevreye geri dönüşümü zor olan zararlar verebileceği kanısınavarılmıştır. Araştırma alanı için uygun olabilecek 5 farklı barınak sistemi geliştirilmiştir. Busistemlerde uygulanabilecek uygun atık yönetimi elemanlarının tasarımı gerçekleştirilmiştir. Atıklarınçevreye en az zararı verecek biçimde değerlendirilmesinin gerekliliği doğrultusunda araştırma alanımodel alınarak, ülkemizde izlenmesi gerekli stratejiler ve öneriler de belirtilmiştir.2007, 337 sayfaAnahtar Kelimeler: Atık değerlendirme, atık depolama, atık işleme, atık yönetimi, biyogaz,büyükbaş hayvan barınakları, gübre, kompost, su kirliliği.