VII ABSTRACT AN INVESTIGATION ON HEAVY METAL LEVELS IN SOME POLYCHAETE SPECIES {Hediste diversicolor, Diopatra neapolitana) AND SEDIMENTS THEY INHABIT IN IZMIR BAY DORA, Elif Çağrı Ph.D. in Department of Hydrobiology Supervisors: Prof. Dr. Zeki ERGEN Doç. Dr. Uğur SUNLU December 2005, 190 pages Izmir Bay is under the influence of heavy metal pollution due to the settlement areas, industrial establishments and agricultural activities located around it. The organisms mostly affected by these negative conditions are benthic animals, which have a limited moving ability. In this study, the bioaccumulation levels of some heavy metals such as cadmium (Cd), cromium (Cr), copper (Cu), lead (Pb), zinc (Zn) and iron (Fe) were measured in some of the polychaetes [Hediste diversicolor (Milller, 1776); Diopatra neopolitana (Delle-Chiaje, 1841)], which constitute one of the most significant groups of benthic organisms in terms of number of individuals and number of species, and the sediment they inhabit. The heavy metal bioaccumulation levels obtained in the this study, which was conducted at 4 stations located around Homa Lagoon and Degaj dockyard, were presented according to their variation among localities and seasons. The heavy metal levels determined for H. diversicolor was found to be 0,012-0,191 /iglg wet weight for Cd, 0,001-VIII 11.1 ug/g wet weight for Cr, 1,54- 10,1 ug/g wet weight for Cu, 0,012- 18.2 ug/g wet weight for Pb, 7,61- 26,4 ug/g wet weight for Zn and 42- 782 ug/g wet weight for Fe; and 0,043-0,331 ug/g wet weight for Cd, 0,044-16,3 ug/g wet weight for Cr, 1,12- 17,1 ug/g wet weight for Cu, 0,017- 30,2 ug/g wet weight for Pb, 7,8- 52,6 ug/g wet weight for Zn and 50-1580 ug/g wet weight for Fe for D. neopolitana. The order determined according to heavy metal concentrations measured from the organisms was Fe> Zn> Pb> Cu> Cr> Cd. The heavy metal values found in sediments are 0,005-1,16 ug/g dry weight for Cd, 19-90 ug/g dry weight for Cr, 4,03-51,3 ug/g dry weight for Cu, 5,27-19,1 ug/g dry weight for Pb, 13,1-95,5 ug/g dry weight for Zn, 9270-28700 ug/g dry weight for Fe in Homa Lagoon and 0,001-0,222 ug/g dry weight for Cd, 14,1-94,6 ug/g dry weight for Cr, 1,93-17,42 ug/g dry weight for Cu, 2,43-8,28 ug/g dry weight for Pb, 10,9-57,8 ug/g dry weight for Zn and 5050-16660 ug/g dry weight for Fe around Degaj dockyard. The order determined according to heavy metal concentrations measured from the sediment was Fe> Zn> Cr> Cu> Pb> Cd. The relationship between the heavy metals accumulated in sediment and the heavy metal concentrations of the organisms was examined and significant correlations were found between some species and sediment levels. In addition, temperature, salinity, dissolved oxygen and pH values of water samples provided from the same localities were measured, their correlations between the heavy metal concentrations of the organisms were analyzed and no significant relationships were determined. Keywords: Izmir Bay, Heavy Metal, Polychaete, Sediment.

V ÖZET İZMİR KÖRFEZİ'NDE BAZI POLİKET TÜRLERİ (Hediste diverskolor, Diopatra neapolitana) İLE BUNLARIN YAŞADIĞI SEDİMENTTE AĞIR METAL DÜZEYLERİNİN ARAŞTIRILMASI DORA, Elif Çağrı Doktora Tezi, Su Ürünleri Temel Bilimler Anabilim Dalı Tez Yöneticileri: Prof. Dr. Zeki ERGEN Doç. Dr. Uğur SUNLU Aralık 2005, 190 sayfa İzmir Körfezi, çevresinde yer alan yerleşim alanları, endüstriyel kuruluşlar ve tarımsal aktiviteler nedeniyle ağır metal kirliliğinin etkisi altındadır. Bu olumsuz koşullardan en fazla etkilenen organizmalar, aktif hareket etme yeteneği sınırlı olan bentik canlılardır. Bentik canlılar içinde ise gerek tür gerekse birey sayısı açısından en önemli gruplardan birini oluşturan poliketlerden bazıları [Hediste diversicolor (Müller, 1776); Diopatra neapolitana (Delle-Chiaje, 1841)] ve bunların içinde yaşadığı sedimentte Cd, Cr), Bakır (Cu), Kurşun (Pb), Çinko (Zn) ve Demir (Fe) gibi ağır metallerin birikim düzeyleri ölçülmüştür. Homa Dalyanı ve Degaj Tersanesi çevresinde seçilen toplam 4 istasyonda yürütülen bu araştırmada elde edilen ağır metal birikim düzeylerinin, lokalitelere ve mevsimlere göre değişimleri ortaya konulmuştur. Araştırma türlerinden H. diversicolor' 'da tespit edilen ağır metal düzeyleri Cd için 0,012-0,191 ug/g yaş ağırlık, Cr için 0,001-11,1 u.g/g yaş ağırlık, Cu için 1,54- 10,1 (ig/g yaş ağırlık, Pb için 0,012- 18,2 ug/g yaş ağırlık, Zn için 7,61- 26,4 fig/g yaş ağırlık, Fe için 42- 782 u.g/g yaşVI ağırlık, D. neapolitana 'da Cd için 0,043-0,331 fj.g/g yaş ağırlık, Cr için 0,044-16, 3 /xglg yaş ağırlık, Cu için 1,12- 17,1 ug/g yaş ağırlık, Pb için 0,017- 30,2 fig/g yaş ağırlık, Zn için 7,8- 52,6 ug/g yaş ağırlık, Fe için 50-1580 ug/g yaş ağırlıktır. Söz konusu canlılarda ölçülen ağır metal konsantrasyonları arasındaki sıralama Fe> Zn> Pb> Cu> Cr> Cd şeklinde bulunmuştur. Sedimentte ölçülen ağır metal değerleri ise; Homa Dalyanı'nda Cd için 0,005-1,16 ug/g kuru ağırlık, Cr için 19-90 ug/g kuru ağırlık, Cu için 4,03-51,3 ug/g kura ağırlık, Pb için 5,27-19,1 ug/g kuru ağırlık, Zn için 13,1-95,5 ug/g kuru ağırlık, Fe için 9270-28700 ug/g kura ağırlık, Degaj Tersanesi çevresinde Cd için 0,001-0,222 ug/g kuru ağırlık, Cr için 14,1-94,6 ug/g kuru ağırlık, Cu için 1,93-17,42 ug/g kura ağırlık, Pb için 2,43-8,28 ug/g kuru ağırlık, Zn için 10,9-57,8 ug/g kuru ağırlık, Fe için 5050-16660 ug/g kuru ağırlık olarak belirlenmiştir. Sedimentte belirlenen ağır metaller arasındaki sıralama Fe> Zn> Cr> Cu> Pb> Cd şeklinde tespit edilmiştir. Sedimentte birikim gösteren ağır metaller ile organizmalardaki ağır metal konsantrasyonları arasındaki ilişki incelenmiş ve bazı türler ile sediment arasında anlamlı korelasyon tespit edilmiştir. Ayrıca aynı lokalitelerden alınan su örneklerinde, sıcaklık, tuzluluk, çözünmüş oksijen ve pH değerleri belirlenerek, bunların organizmalardaki ağır metal konsantrasyonları arasındaki korelasyon incelenmiş ve anlamlı bir ilişki göstermedikleri tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: İzmir Körfezi, Ağır Metal, Poliket, Sediment.