Businesses more responsive to market changes and more sensitive to customer needs are more likely to survive and to thrive in this kind of environment. Toward total globalization, today?s market environment is characterized by an ever increasing pace in production and manufacturing, decreasing product cycle times, and an increasing shift from mass production to mass customization. Particularly in the manufacturing sector, new management software architectures must be introduced.The aim of this thesis is to study extensively multi agent systems (MAS) and elaborate on the possibility of using MAS for manufacturing systems in order to increase automation and autonomy of manufacturing functionalities for the sake of productivity as well as efficient utilization of resources. The study is extended on feasibility of agents in an actual manufacturing system. A small prototype is developed for this purpose.The thesis consists of five (6) Chapter. In Chapter I, an introduction and brief information about MASs is explained to the thesis. In chapter II, basic information on agent technology including a general framework for agent architecture is focused on that an agent is hardware or software based computer system providing a means to bridge the gap between humans and machines by means of interaction and intelligence. In Chapter III, multi-agent systems covering fundamental characteristics, architecture, cooperation and coordination issues are focused on that existing manufacturing control systems are usually based on deterministic algorithms operating in a predictable and stable environment versus future manufacturing systems will be increasingly more dynamic. In Chapter IV, a general framework for multi-agent manufacturing systems is highlighted. Besides, integrated manufacturing environment and possible set of manufacturing agents are introduced. A concept of knowledge network is introduced in order to point out the importance of knowledge sharing within the integrated environment.In Chapter V, the result of small implementation of the proposed technology in an actual manufacturing environment is provided. The last chapter outlines the result of this study and provides a research direction along this line. Especially, a small prototype model has been prepared as an example of MAS applications in manufacturing systems. This implementation program consist of 4 main stages which are; (1) selecting company for possible implementation, (2) identifying the related departments gathering respective data, (3) defining manufacturing agents for the proposed multi-agent system and defining agent functionalities and related workflows for each agent and (4) developing a the prototype.In Chapter VI or last Chapter of study includes conclusion part of study.

Değişimleri pazara sunmak ve müşteri ihtiyaçlarına daha duyarlı olmak için daha fazla sorumluluk alması gereken işletmeler, daha çok hayatta kalmak ve bu tür bir çevrede mücadele etmek durumundadırlar. Top yekun küreselleşmeye doğru, bugünün piyasa (pazar) çevresi üretimde hiç artmadığı kadar artan bir yol, kısalan ürün çevrim zamanları, ve toplu üretimden toplu özelleşmeye doğru artan bir değiştirme yönünde ilerlemektedir. Özellikle imalat sektöründe, yeni yönetim yazılım mimarileri artık kaçınılmaz şekilde üretim sistemine dahil olmalıdır.Tezin amacında yoğunluklu olarak çoklu etmen sistemleri (MAS) üzerinde çalışmak hedeflenmiştir. Kaynakların etkin bir şekilde kullanımı için verimliliğin artırılmasında ve imalat fonksiyonlarının otomasyonunun ve özerkliğinin genişletilmesinin sağlanmasında imalat sistemleri için çoklu etmen sistemlerinin kullanımı üzerinde durulmaktadır. Tez içerisinde gerçek bir imalat sistemindeki etmenlerin fizibiletisinin araştırılması konusu ile çalışmamız uygulama ile genişletilmektedir.Bu tez altı (6) ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tez kapsamında işlenecek çoklu etmen sistemleri hakkında giriş yapılmış ve kısaca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise, etmen teknolojisindeki temel bilgiler üzerinde durulmaktadır. Etmen teknolojisi için genel bir çatı üzerinde yoğunlaşılmaktadır. Üzerinde durulan etmen, donanım ve yazılım temelli bilgisayar sistemini kapsayan ve insanlar ile makineler arasında yer alan boşluktaki etkileşimi ve zekayı ortaya koyan bir köprü görevini üstlenen bir etmendir. Üçüncü bölümde ise, temel karakteristikler, mimari, işbirliği ve koordinasyon konularını kapsayan çoklu etmen sistemleri işlenmektedir. Burada özellikle mevcut imalat kontrol sistemlerinde tahmin edilebilir ve sabit bir çevrede deterministik algoritmaların kullanımının genel olarak kullanımda olduğu; ancak buna karşın, gelecek imalat sistemlerinde ise artan oranda daha dinamik bir çevrede deterministik olmayan metotların kullanılacağı üzerinde durulmaktadır.Dördüncü bölümde ise, çoklu etmen imalat sistemleri için genel bir çatı üzerinde yoğunlaşılmaktadır. Bununla birlikte, bütünleşik imalat çevresi ve uygun imalat etmenleri üzerinde durulmaktadır. Yine bilgi ağı kavramı tanıtılarak bütünleşik bir çevre içerisinde bilgiyi paylaşmanın önemine değinilmektedir. Tezin beşinci bölümünde ise, gerçek bir imalat çevresi üzerinde hedeflenen teknolojinin küçük bir uygulama çalışması ile çalışma tamamlanmaktadır. Bu bölüm çalışmanın sonucunu yansıtan ve bu bağlamda araştırmamıza bir yön veren uygulamayı belirtmektedir. Özellikle imalat sistemlerinde çoklu etmen uygulamaları örneği hazırlanarak küçük bir prototip model geliştirilmektedir. Geliştirilen prototip dört (4) aşamadan oluşmaktadır: (1) Hedeflenen uygulama çalışması için uygun bir firmanın seçimi, (2) ilgili verilerin elde edilerek ilgili departmanların belirlenmesi, (3) her bir etmen için etmen fonksiyonlarının ve ilgili iş akışlarının tanımlanarak hedeflenen çoklu etmen sistemi için imalat etmenlerinin belirlenmesi, ve (4) yeni bir prototip geliştirme.Altıncı bölüm ise tezin son bölümü olup tezin sonuçlarını içerir.