SUMMARY It was studied the effect of different lining materials on the physical properties of the upper leathers used in shoe vamps and confirmed the possitive effects of uiear performance of the chemical analyses results of upper leathers and lining materials. In this research, first of all, the physical tests were carried out on samples from shoe vamps and then it was investigated that the effects of lining materials were made up leather, fabric and plastic materials on the physical properties of the upper materials such as glase, side leather and coated leather. Experimental results were determinated according to statistical analyses, and compared with quality levels. The combination of leather and lining materials is the best suitable for wear performance were recommended for shoe industry. Some chemical analyses which is very important to determine the properties of wear performance were carried out on upper and lining samples, and the others on the samples cut out from uppers. Experimental results were calculated according to statistical analyses. The upper and lining materials which has best analysesvalues for wear performance u/ere recommended for shoe industry. Vamp samples Included nine combination grups were subjected to some physical tests such as; water absorption after 2 and 24 hours, load at grain crack, extension at grain crack, load at leather burst, extension at leather burst, tensile strength, elongation, tear strength, water vapour permeability and flexibility, the average values were found 110.0 %, 130.1 %, 39.5 kgf, 9.12 mm, 56. 2 kgf, 11.86 mm, 122.2 dalU/cnf, 71.2 %, 15.8 daPJ, 379 mg/1000 mm2.24 h and the flex damage of two degree respectively. Out of these nine combinations, the best suitable condition for wear performance was side upper- leather lining combination. Average vales of the physical tests of side upper-leather lining vamps were found; 111.6 %, 133.7 %, 63.3 kgf, 10.48 mm, 78.3 kgf, 12.91 mm, 160 daN/cm2, 56.7 %, 20 daW, 604 mg/1000 mm2.24h and the flex damage of one degree respectively. The chemical analiyses results of all vamp combinations such as; humidity, chromium compounds, fatty substance, total loss by washing, organic loss by washing and inorganic loss by washing were found9.95 %, 3.37 %, 4.55 %, 8.66 %, 6.68 % and 1.98 % respectively. Also these analyses results of side upper leather lining were found 10.23 %, 4.06 %, 4.75 %, 5.17 % and 0.80 % respectively. According to statistical evaluation of physical test results, significantly differences between upper types were determinated except water absorbtion after 2 and 24 hours and load at grain crack. The effect of lining types on the physical test results were shown signiticantly variations except extension at leather burst. Also significantly interactions were shown on physical test results except load at grain crack, extension at grain crack and elongation. So it was recognized that the effect of lining types on strength of vamps is very important. It was recognized that the leather linings which are consist of the same ratio fatty substances and chromium compounds as uppers were increased perspiration fastness, flexibility and tensile strength.

-153- 6. ÖZET Bu araştırmada; ayakkabı sayası üretiminde kullanılan yüzlük derilerin bazı fiziksel özelliklerine, çeşitli astar türlerinin etkisi ve bu yüzlük derilerin ve astarların bazı kimyasal analiz sonuçlarının, giyim performanslarına katkıları tesbit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada; ilk olarak sayalardan alınan örneklere fiziksel testler uygulanmış, deri, bez ve sentetik materyalden oluşan astarların, glase, vidala ve kaplanmış vidaladan oluşan üç çeşit yüzlük derinin çeşitli fiziksel özelliklerini nasıl etkilediği araştırılmıştır. Sonuçlar karşılaştırmalı olarak incelenmiş, istatistiksel olarak değerlendirilmiş ve giyimdeki şartları sağlamada yeterli görülen, yüzlük deri ve astar kombinasyonundan oluşan sayanın kullanımı tavsiye edilmiştir. Daha sonra, ayakkabı giyim performansı açısından önemli olan kimyasal analizlerden bazıları sadece yüzlük deri ve deri astarlardan, bazıları ise sayanın tamamından alınan örneklere uygulanmıştır. Sonuçlar karşılaştırmalı ve istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Giyim performansı açısından en-154- uygun analiz değerine sahip yüzlük deri ve astar türlerinin kullanımı tavsiye edilmiştir. Buna göre, dokuz ayrı kombinasyondan oluşan sayaların; 2 ve 24 saatlik su emme, cilt çatlama mukavemeti, cilt çatlama uzaması, Cilt patlama mukavemeti, cilt patlama uzaması, kopma dayanımı ve % uzama, yırtılma dayanımı, su buharı geçirgenliği ve bükülebilirlik tayini ortalamaları sırasıyla, % 110.0, % 130.1, 39.5 kgf, 9.12 mm, 5B.2 kgf, 11. 8B mm, 122.2 daN/cm2, % 71.2, 15.8 daM, 376 mg/1000 mm*. 24 h ve 2 puanlık bükülme tahribatı olarak bulunmuştur. incelenen saya kombinasyonları arasında, giyim performansına en uygun fiziksel analiz değerlerini vidala-deri astarlı sayaların gösterdiği tesbit edilmiştir. Bu fiziksel test sonuçları, vidala-deri astarlı sayalarda sırasıyla; % 111.6, % 133.7, 62.3 kgf, 10.48 mm, 78.3 kgf, 12.91 mm, 160 daN/cm*, % 56.7, 20 daftl, 604 mg/1000 mm*. 24 h ve 1 puanlık bükülme tahribatı olarak bulunmuştur. Tüm saya kombinasyonlarında; rutubet, kromoksit, yağ, toplam çözünen maddeler, çözünen organik maddeler ve çözünen inorganik maddeler-155- tayinlerinden oluşan kimyasal analiz ortalamaları sırasıyla; % 9.95, % 3. 67, % 4.55, % 8.66, % 6.68 ve % 1.98 olarak tesbit edilmiştir. Vidala-deri astarlı sayalardan alınan örneklerde bu değerler sırasıyla; % 10.23, % 4.06, % 4.75, % 5.97, % 517, % 0.80 olarak bulunmuştur. Yapılan istatistiksel değerlendirmede; 2 saatlik su emme, 24 saatlik su emme ve cilt çatlama mukavemeti haricindeki fiziksel test değerleri bakımından, yüzlük deriler arasında fark olduğu tesbit edilmiştir. Cilt patlama uzaması haricindeki fiziksel test sonuçlarına, astar türlerinin istatistiki bakımdan önemli varvasyon getirdiği anlaşılmıştır. Yine cilt çatlama mukavemeti, cilt çatlama uzaması ve kopma uzaması dışındaki fiziksel testlerde, interaksiyonun önemli çıktığı görülmüştür. Buna göre; astar türlerinin, sayaların mukavemeti üzerindeki etkilerinin küçümsenemez olduğu tesbit edilmiştir. Deri astarlarda yüzlük derilere yakın oranlarda kromoksit ve yağ bulunması, bu astarların tere karşı dayanımı arttıracağını ve sayanın bükülme ve kopma dayanımını iyileştirebileceğini ortaya çıkarmıştır. itJti^- /i JM&J li&itJ- ' -^ `^``.