This thesis examines the process of the return of the Crimean Tatars, which were exiled from Crimea by the Soviet Union in 1944, to Crimea. Dzhemilev, who is also a human rights defender, determined the vision of the Crimean Tatar National Movement. Therefore, this study examines the views and struggle of Dzhemilev, his relationship with human rights defenders and his effects on the national movement. In this study, the methods of struggle of Crimean Tatar National Movement led by Dzhemilev, its basic principles, its activities and the connections it has established with human rights defenders are examined. Contrary to the literature that human rights movements and nationalism are thought to be incompatible with each other, the struggle of the Crimean Tatar National Movement under the leadership of Dzhemilev was built on a combination of a human rights struggle and defense of democratic values and nationalism. Thus, in its efforts to return to Crimea, the Crimean Tatar National Movement benefited from global human rights norms and received international support. Dzhmeilev is of great importance in gaining this support. Thanks to this support, the Crimean Tatar National Movement led by Dzhemilev managed to return to Crimea in 1991.Keywords: Crimea, Criman Tatar National Movement, Human Rights, Mustafa Abdulcemil Kirimoglu, Nationalism.

Bu tez, Sovyetler Birliği tarafından 1944 sürgünü ile Kırım'dan sürülen Kırım Tatarlarının, Kırım'a dönüş sürecini incelemektedir. Kendisi de bir insan hakları savunucusu olan Dzhemilev, Kırım Tatar Milli Hareketi'nin vizyonunu belirlemiştir. Bu çalışmada Dzhemilev'in görüşleri ve mücadelesi, insan hakları savunucuları ile olan ilişkileri ve milli harekete etkileri irdelenmektedir. Ayrıca, Dzhemilev liderliğindeki Kırım Tatar Milli Hareketinin mücadele yöntemleri, temel prensipleri, yürüttüğü faaliyetler ve insan hakları savunucuları ile kurduğu bağlantılar incelenmektedir. İnsan hakları hareketleri ve milliyetçiliğin birbiri ile uyuşmadığı düşünülen literatürün aksine, Kırım Tatar Milli Hareketinin Dzhemilev liderliğinde verdiği mücadele; insan hakları, demokratik değerler ve milliyetçiliği harmanlaması üzerinden kurgulanmıştır. Dzhemilev'in düşüncelerine dayanarak, Kırım Tatar Milli hareketi, kendi milli kimliklerini tarihi vatan kabul ettikleri Kırım üzerinden kurarak, Kırım'a geri dönmek için mücadele etmişlerdir. Bu amaç için Dzhemilev önderliğinde, küresel insan hakları normlarımdan yararlanarak, uluslararası alanda destek almışlardır. Milli bir hareketin liderinin, aynı zamanda bir insan hakları savunucusu olduğu ve mücadelesinin de aynı zamanda bir insan hakları mücadelesi olduğu argümanından yola çıkarak, milli bir hareketin aynı zamanda insan hakları ve evrensel değerler ile anılabilir olmasına bir örnek teşkil etmektedir. Dzhemilev liderliğindeki Kırım Tatar Milli Hareketi, milliyetçilik ile insan hakları kavramını harmanlayan ve mücadelesini bu iki argüman üzerinden yürütebilen bir örnek teşkil etmektedir. Bu tez, milli bir hareketin liderinin aynı zamanda bir insan hakları savunucusu olabileceğini savunmaktadır. Bu çalışma, literatürde Kırım Tatar Milli Hareketinin mücadelesi ile ilgili nitel verilere dayanmaktadır.Anahtar Kelimeler: İnsan Hakları, Kırım, Kırım Tatar Milli Hareketi, Milliyetçilik, Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu.