ABSTRACTHISTORICAL BACKGROUND OF LIBYAN MOSQUE ARCHITECTURE:ASSESSMENT AND CRITICISM OF MOSQUESIN AJDABIYA CITYBuhlfaia, Saeid AliM. Arch.; Department of ArchitectureSupervisor: Assoc. Prof. Dr. Ali CengizkanDecember 2006, 192 pagesThe study attempts to trace the development of mosque architecture in Islamichistory, in modern architecture in the world, specifically focusing on the history ofthe mosque in Libya. It investigates whether the conformity of mosque componentsand finishing is due to historic, current and local Islamic prescriptions; due tofunctional purposes and necessities, or merely as an imitation of the stereotype stylesfor loyalty to mental and habitual traditions regardless of functions.The main objective of this thesis is to study `the lack of innovation? in mosquearchitecture, especially in the Libyan case. The thesis investigates the factors whichmay have caused this phenomenon and attempts to explore whether there ispossibility to innovate mosque design. For this end, the thesis analyzes and evaluatesurban, spatial, architectural and performance properties of the existing mosques incity of Ajdabiya in Libya, the results of which are expected to help architects indeveloping the innovations in mosque design.Finally, the study asserts that acceptance of innovation is possible under the givencircumstances: there are differences from one mosque to another, there are variationsof mosque elements in terms of type and form, already varying from region toregion. The main reasons for the absence of innovations are found to be due tounqualified designers who lack creativity, fear for the vulnerability of the heritageand some misconceptions and misinterpretations in terms of religious prescriptions.Keywords: mosque architecture; architectural components of mosques; city ofAjdabiya; Libyan architecture; innovation in architecture.ii.

ÖZLİBYA'DA CAMİ MİMARLIĞININ TARİHSEL ARKAPLANIVE AJDABİYA ŞEHRİNDEKİ CAMİLER ÜZERİNEBİR DEĞERLENDİRME VE ELEŞTİRİBuhlfaia, Saeid AliYüksek Mimar.; Mimarlık BölümüSupervisor: Doçent. Dr. Ali CengizkanAralık 2006, 192 sayfaElinizdeki çalışma önce İslam tarihinde cami mimarisinin gelişimini izliyor; bunumodern mimarlık bağlamında da tekrarlayarak, esas vurgusunu Libya'daki camimimarlığına yöneltiyor. Çalışma, camileri oluşturan ögelerin ve cami mimarlığının,ne denli İslam tarihinden ve kültüründeki gelişimden; ne denli işlevsel gerekliliklerleolan ilintilerden ve zorunluklardan; ne denli zihni ve alışkanlık cinsinden sadakatduygusuna dayanan basmakalıp (stereotip) stilistik taklitlerden kaynaklandığınabakmaya çalışıyor.Tezin ana amacı, özellikle Libya cami mimarlığındaki `yenilik yokluğunu, yenilikeksikliğini' ortaya çıkarmak, anlamak ve dönüştürmektir. Tez bu olguya yol açanetmenleri incelemekte ve camilerin mimari tasarımına yenilik getirmeninolanaklarını sorgulamaya çalışmaktadır. Bu amaçla tez, Libya'da Ajdabiyaşehrindeki bütün camileri araştırma kapsamına almış; onların kentsel, mekansal,mimari ve kullanım içi yeterliklerini incelemiş, sonuçların mimarlara ipucuüretmesine çaba göstermiştir.Sonuç olarak çalışma, verili koşullar altında bile yenilik yapılabileceğini göstermiş;camiler arasındaki farklılıkların, camiyi oluşturan ögelerin tip ve form açısındanfarklılaşmasının, camilerin bölgeden bölgeye farklılaşmasının bile buna kanıtolduğunu ortaya koymuştur. Cami mimarisindeki yenilik eksikliğinin, yaratıcılıktanuzak tasarımcılar ve tasarımsız camiler, cami mimarisinin kutsal bir miras olduğukanısıyla ona dokunma korkusu ve dini tavsiye ve beklentilerin yanlış bilinmesi veyanlış yorumlanmasından ortaya çıktığı saptanmıştır.Anahtar Sözcükler: cami mimarisi; caminin mimari bileşenleri; Ajdabiya şehri;Libya mimarlığı; mimarlıkta yenilik.ii.