The alterations that occur in cell proliferation, apoptosis and ultrastructure of ovarian follicular cells during sepsis are still unknown. This study is aimed to evaluate the effects of experimental sepsis on folliculogenesis in the rat ovary.28-day-old immature Wistar-Albino female rats were treated with pregnant mare serum gonadotrophin to develop the first generation of preovulatory follicles. Sepsis was induced by cecal ligation and puncture (CLP). Following in vivo 5-bromo-2-deoxyuridine (BrdU) labeling, animals were sacrificed and ovaries were embedded in paraffin for light microscopy and Epon for electron microscopy. Sections were stained for BrdU, caspase-3 and p27 using immunohistochemistry and TUNEL staining was performed.In CLP-operated animals, caspase-3 immunoreactivity was significantly increased in Graaf follicles. A slight increase was also noted in TUNEL labeling in the antral follicles of septic rats compared to controls. BrdU labeling in the ovarian follicles did not significantly differ between CLP- and sham-operated rats. In septic animals, p27 immunoreactivity increased significantly in the nuclei of oocytes and decreased in the cytoplasm of granulosa and theca cells in multilaminar primary follicles compared to sham-operated rats. In ultrastructural evaluation, increased apoptosis was observed in theca interna and granulosa cells of follicles at early and late stages in CLP group.In conclusion, experimentally-induced sepsis led to exacerbation of apoptotic process in ovarian follicles at advanced stages of development. Our data suggest that although sepsis may not pose a potential threat on developing follicles at least in short term, a severe damage may occur during advanced stages of follicle development.

Sepsis patogenezinde önemli yeri olan sitokinlerin ovaryan siklus üzerindeki çeşitli etkileri bilinmesine karşın sepsisin granüloza ve teka hücrelerinde proliferasyon, apoptoz ve hücresel ince yapı üzerine etkilerinin değerlendirildiği kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada çekal ligasyon ve perforasyon yöntemi (ÇLP) ile oluşturulan deneysel sepsis koşullarının sıçan ovaryumundaki folikülogenez süreci üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlandı.28 günlük immatür Wistar Albino dişi sıçanlara gebe kısrak serum gonadotropini (15 IU, i.p.) uygulanarak 1. jenerasyon preovulatuvar folikül gelişimi sağlandı. Takiben deney grubundaki hayvanlara ÇLP operasyonu uygulandı. İn vivo 5-bromo-2-deoksiüridin (BrdU) işaretlemesinden sonra sakrifiye edilen hayvanlardan alınan ovaryumlar ışık mikroskopik takip sonrası parafine ve elektron mikroskopik takip sonrası Epona gömüldü. Parafin kesitlerde BrdU, kaspaz 3 ve p27 immünohistokimyası ile TUNEL boyaması yapıldı. Gruplar arası immünohistokimyasal değişiklikler H skoru analizi ile belirlendi. Epon kesitlerde ultrastrüktürel değişiklikler elektron mikroskobunda değerlendirildi.ÇLP operasyonu uygulanan hayvanlarda Graaf foliküllerindeki TUNEL işaretlenmesinin sham operasyonu uygulanan hayvanlara göre hafif derecede, kaspaz 3 immünoreaktivitesinin ise anlamlı düzeyde arttığı görüldü. ÇLP ve sham gruplarında ovaryum foliküllerininin BrdU işaretlenmesi farklılık göstermedi. ÇLP grubunda p27 immünoreaktivitesinin multilaminer primer foliküllerdeki oosit nukleusunda sham grubuna göre anlamlı düzeyde arttığı görülürken granüloza ve teka hücrelerinin sitoplazmalarında anlamlı düzeyde azaldığı saptandı. Ultrastrüktürel olarak ÇLP grubundaki erken ve ileri dönem foliküllerin granüloza ve teka interna hücrelerinde apoptoza doğru gidişin arttığı ve organel düzeyinde dejenerasyonların oluştuğu görüldü.Bulgularımız sıçanlarda oluşturulan deneysel sepsis koşullarının ovaryumda foliküler gelişimin ileri evrelerindeki apoptoz sürecini şiddetlendirdiğini göstermektedir. Bu durumda sepsisin gelişmekte olan foliküller üzerinde kısa vadede potansiyel bir tehdit oluşturmayabileceği ancak gelişimin ileri aşamasındaki foliküllerde hasara yol açabileceği düşünüldü.