The aim of this thesis is to reconceptualize the `architectural precedent` in a way to reveal its potentials as an instrument for architectural design and education. The main concern is to use the architectural precedent as a source of knowledge and form generation, but not as a model for functional problem solving. In order to generate new knowledge and form, the precedent should be read textually rather than formally. While formal reading reveals existing knowledge underlying the precedent, textual reading produces new knowledge, which can be utilized for generating a new form transcending the original object. In order to read buildings textually, the architectural precedent should be reconsidered as a trans-historical concept.This thesis is concerned with both the methodological aspects of textual reading as a generative act and the epistemological aspects of the knowledge produced by these processes. It is argued that the methodology of textual reading is inherent to the object's process of making and that there is no single method for reading all buildings. Therefore, this thesis proposes three models for reading precedents: textual-analytical model, textual-transformational model, and textual-decompositional model.It is argued that textual reading of precedents is also a generative act rather than merely analytical. It is stated that reconceptualized as a trans-historical concept, the precedent has the potential to initiate design process. Defining the precedent as a catalyst for creativity and invention rather than a barrier against it, this thesis discusses the educational potentials of the architectural precedent and textual reading.

Bu tezin amacı mimari öncülü yeniden kavramsallaştırarak mimari tasarım ve eğitim alanındaki potansiyelini ortaya çıkmaktadır. Tezin en temel kaygısı mimari öncülün işlevsel problem çözümünde bir model olmanın aksine bilgi ve biçim üretimlerinde kullanılmasıdır. Yeni bilgi ve biçim oluşumu için mimari öncülün biçimsel değil metinsel olarak okunması gerekir. Biçimsel okuma öncülün altında yatan var olan bilgiyi açığa çıkarmakta, metinsel okuma ise öncülün kendinde var olmayan bir bilginin üretilmesini sağlayarak asıl nesnenin mevcudiyetinin sınırlarının ötesine geçmektedir. Binaları metinsel olarak okuyabilmek için mimari öncülün tarih-ötesi bir kavram olarak yeniden kavramsallaştırılması gerekmektedir.Bu tez, metinsel okumayı üretken bir eylem olarak nitelendirmekte, metinsel okumanın yöntembilimsel yönleri ve üretilen bilgilinin bilgi kuramsal yönleriyle ilgilenmektedir. Her binanın metinsel özellikleri kendine özgü ve yapılma biçimiyle ilişkili olduğundan her binayı okumak için kullanılabilecek tek bir yöntem yoktur. Bu nedenle tez mimari öncüllerin metinsel okuması için çözümlemeli model, dönüşümsel model ve ayrışımsal model olmak üzere üç farklı model önermektedir.Bu tez metinsel okumanın yalnızca çözümleyici bir eylem değil, üretici bir eylem olduğunu tartışır. Tarih-ötesi olarak yeniden kavramsallaştırılan mimari öncülün tasarım süreçlerini başlatma potansiyeli olduğunu öne sürer. Mimari öncülü yaratıcılık ve yenilik için bir engel değil katalizör olarak gören bu tez, mimari öncül ve metinsel okumanın eğitsel potansiyelini tartışır.