In this thesis, one of the town center and provincial organization of OttomanEmpire, is examined with its education and cultural life of the city after the Tanzimat.During the dissertation research primarily scanned archive materials fromselected date range from 1839 to 1908. As a result of this, the information regarding thebackground, salary, position and staff of the scholars who had been educated andworked in Uşak were obtained within the personal files in the Archives of The ChiefReligious Offical of the Ottoman Empire in İstanbul Müfti Office of Meshikhat. Besides,in the yearbook of the Ministry of Education and Hüdavendigâr province yearbooks, thenumbers of the personal on the education field, as well as the teachers who worked andthe pupils studied in institutes of education could be reached. With the help of thecorrespondences between the Ottoman Arshives of the Prime Ministry and Bab-ı ȂlîRegistry Office about the Ministry of Education, the curriculum and the text books thatwere used in the Madrasas in Uşak could be determined.Accordingly, especially in the early 1900's there were 40 madrasas, around 130rudimentary and primary school, four foreigners and the non -Muslim school, twoprivate enterprise school, one Rushdie which for junior high school, two library in Uşaktown. As a result of this resarch we have been learned that approximately 3500-4000students in the XIX. last part century; 6500-7000 students in the XX. century hadeducation in these schools. According to our research covering the 70 year periodbetween the years 1839-1908, Uşak is seen a leading center as eceonomical andpopulational Hüdâvendigâr settlements in the province. Similarly, Uşak in Kütahyaprovince with Eskişehir it proved to be the most important educational center. Also, Uşşâkîlik colt which grew up in Uşak, Ahî community, Bektashi dervish islamis lodgeswere improve to the scientific, cultural and religion life of Uşak.On the other hand the name and works of Uşak's scientists have been identifiedduring our research but unfortunately it is impossible to reach their works. The effortwill be useful to find a solution to this lock in the future.Keywords: Uşak, Education, Science, Culture, Madrasa School, Rushdie,Salnâme (Year-book), Meshikhat and Prime Ministry Ottoman Archives.

Bu tezde, Osmanlı Devleti'nin taşra teşkilatında kaza merkezlerinden biri olanUşak'ın Tanzimat sonrası eğitim-öğretim ve kültürel hayatı ele alınmaktadır.Tez araştırması sırasında öncelikle tarih aralığı olarak seçilen 1839-1908arasındaki arşiv malzemeleri taranmıştır. Bunun sonucunda İstanbul MüftülüğüMeşîhat Arşivi'nde bulunan Sicill-i Ahvâl dosyalarında Uşak'ta yetişen veya görevyapan ilim adamlarının özgeçmişleri, maaş, görev ve kadro bilgilerine ulaşılmıştır.Maˁârif Nezâreti ve Hüdâvendigâr Vilâyeti salnâmelerinden ise, Uşak kazasında eğitimişlerinden sorumlu görevliler, eğitim müesseseleri ve buralarda görev yapan öğreticilerile öğrenim gören talebelerin sayılarına ulaşılmıştır. Ayrıca, Başbakanlık OsmanlıArşivi ve Bâb-ı Ȃlî Evrak odasının Maˁârif ile ilgili yazışmalarından yararlanılarakUşak medreselerinde uygulanan müfredat ile buralarda okutulan kitaplar da tespitedilmiştir.Buna göre, Uşak kazasında 1900'lü yılların başında 40 medrese, 130 civarındaibtidâî ve sıbyan mektebi, dört gayrı müslim mektebi, iki özel teşebbüs mektebi, 1rüşdiye ve 2 kütüphane bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca ilk, orta ve yükseköğretimkurumlarında yıldan yıla değişim göstermekle beraber XIX. yüzyılın son çeyreğinde3500-4000; XX. yüzyılın ilk yıllarında ise 6500-7000 civarında talebenin tahsilinisürdürdüğü sonucuna ulaşılmıştır. 1839-1908 yılları arasında 70 senelik zaman diliminikapsayan araştırmalarımıza göre, Uşak kazasının nüfus ve ekonomik faaliyetlerbakımından Hüdâvendigâr Vilâyeti'nin önde gelen yerleşim yerlerinden biri olduğugörülmüş; Kütahya sancağı içinde ise Eskişehir kazası ile beraber en önemli eğitim-öğretim merkezi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, Uşak'ta neşet eden Uşşâkîlik tarikatı ile Ahî ocaklarının yanı sıra, Bektaşî tekke-zâviyelerinin de dinî, ilmî ve kültürel hayataolumlu katkı sağladıkları görülmüştür.Çalışmalarımız sırasında kazaskerliğe kadar yükselmiş, rütbe, nişan ve madalyasahibi Uşaklı ilim adamları ve eser isimleri tespit edilmiş olmakla beraber eserlerinkendilerine şimdilik ulaşılamamıştır. Bundan sonra yapılacak olan çalışmaların bueksikliğe çözüm üretmesi faydalı olacaktır.Anahtar Kelimeler : Uşak, Eğitim-Öğretim, İlim, Kültür, Medrese, Mektep,Rüşdiye, Salnâme, Meşîhat ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi.