This study has been carried on in autumn 2017 and spring 2018 term with intend to decrease the amount of chemical fertilizer by using microbial fertilizer (Bacillus amyloliquefaciens FZB24(R) and Glomus spp.) and specify the effercts of diminish microbial fertilizer implementations on the development of plant, efficiency and quality of fruit.Test subjects consist of (1) % 100 trading fertilizier (G); (2) % 50 diminished trading fertilizier (G/2); (3) % 50 diminished trading fertilizier + Bacillus amyloliquefaciens (G/2 + FZB24(R)) and (4) % 50 diminished trading fertilizier + Glomus intradices Arbuscular Mychorriza Fungus (G/2 + AMF) . Before and after planting physical and chemical analysis of soil and leaf; macro (N, P, K, Mg, Ca) and micro (Zn, Fe, Mn, Cu) elements have been done and paremetres are compared about plant development (plant height, body diameter, stem and root wet and dry weight), yield (total and marketable yield) and fruit quality (fruit hardness, total water soluble dry matter in fruit juice, pH, EC and Vit. C).When the results of soil analysis are investigated we can infer that EC rates which were low in 2017 Autumn term has been increased. Mycorrhiza fungi kept the EC rates in lower level. Our study showed that commercial fertilization in tomato cultivation increased the soil salinity and EC value in tomato cultivation in Muğla province where intensive greenhouse cultivation activities are carried out. In the study, we can say that microbial fertilization decreases the negativity of fruit growth in plant development, yield and fruit quality in case of % 50 commercial fertilization.According to full fertilization, the usage of AMF has just lost productivity of the rate of % 1.11 in tradable productivity in the 2017 Autumn period in the marketable yield.In 2018 Spring period, this loss was observed as % 3.81. It is determined that when compared to excessive fertilization, microbial fertilization is a better alternative especially the implementation of Glomus intradices.Keywords: Tomato, Rizobacter, Bacillus amyloliquefaciens FZB24 (R), Mycorrhiza Glomus spp. (AMF), Microbial Fertilizer.

Bu çalışma, sera domates yetiştiriciliğinde (Azeri F1) kullanılan kimyasal gübre miktarını mikrobiyal gübre (Bacillus amyloliquefaciens FZB24(R) ve Glomus spp.) kullanarak azaltmak, azaltılmış gübrelemede mikrobiyal gübre uygulamalarının bitki gelişimi, verim ve meyve kalitesi üzerine etkinliğini belirlemek amacıyla 2017 Sonbahar ve 2018 İlkbahar dönemlerinde yürütülmüştür. Deneme konularını; (1) % 100 ticari gübreleme (G); (2) % 50 azaltılmış ticari gübreleme (G/2); (3) % 50 azaltılmış ticari gübreleme + Bacillus amyloliquefaciens bakterisi (G/2 + FZB24(R)) ve (4) % 50 azaltılmış ticari gübreleme + Glomus intradices Arbisküler Mikorizal Fungus (G/2 + AMF) oluşturmuştur. Dikim öncesi ve sonrasında toprakta ve yaprakta fiziksel, kimyasal analizler yapılarak makro (N, P, K, Mg, Ca) ve mikro (Zn, Fe, Mn, Cu) elementlerin durumları ile bitki gelişimi (bitki boyu, gövde çapı, gövde ve kök yaş ve kuru ağırlık), verim (toplam ve pazarlanabilir verim) ve meyve kalitesi (meyve sertliği, meyve suyunda toplam suda çözünebilir kuru madde, pH, EC ve Vitamin C) ile ilgili parametreler karşılaştırılmıştır. Yapılan toprak analizleri sonuçlarına bakıldığında 2017 Sonbahar döneminde düşük olan EC değerlerinin 2018 İlkbahar döneminde yükseldiği izlenmektedir. Mikoriza mantarı EC değerini daha alt seviyede tutmuştur. Çalışmamız yoğun seracılık faaliyetinin yürütüldüğü Muğla ilinde domates yetiştiriciliğinde ticari gübrelemenin toprak tuzluluğunu ve EC değerini artırdığını ortaya koymuştur. Mikrobiyal gübreleme, % 50 oranında azaltılmış ticari gübreleme koşullarında bitki gelişiminde, veriminde ve meyve kalitesinde yaşanacak olumsuzluğu azaltmıştır. Tam gübrelemeye göre AMF kullanımı pazarlanabilir verimde 2017 Sonbahar döneminde sadece % 1.11 oranında verim kaybı oluşturmuştur. 2018 İlkbahar döneminde ise bu kayıp % 3.81 olarak gözlemlenmiştir. Mikrobiyal gübre kullanımının aşırı gübrelemeye iyi bir alternatif olduğu, özellikle Glomus intraradices uygulamasının daha etkili olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Domates, Rizobakter, Bacillus amyloliquefaciens FZB24(R), Mikoriza Glomus spp.(AMF), Mikrobiyal Gübre.