ABSTRACT Ph.D. Thesis THE EFFECT OF ZINC APPLICATION ON YIELD AND GRAIN ZINC, PHOSPHORUS AND PHYTIC ACID CONCENTRATION OF SOME RICE GENOTYPES HesnaÖZCAN Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Soil Science Supervisor: Prof.Dr. Süleyman TABAN The aim of this work were to investigate the effects of Zn application on grain yield, zinc use efficiency, and dry matter amount produced by the unit of zinc used, the grain Zn and P concentrations, the phytic acid (PA), and PA/Zn proportion. Field experiment was conducted in Osmancık, Çorum by using 6 rice genotypes (Osmancık 97, KA 080, KA 081, Lotto, Akçeltik, GA 7721) with 3 replications. Zinc was applied to the soil at the rates of 0, S and 10 kg ha-' ZnS04 7H20. At the end of the experiment, the rice genotypes KA 081, Lotto, Akçeltik, GA 7721 were positively affected by zinc applications and their biologic yield (straw+panicle) increased. On the other hand, Osmancık 97 and KA 080 genotypes were negatively affected by zinc application. Panicle production of genotype KA 080 increased, whereas in the genotype Osmancık 97 both the panicle production and the grain yield decreased. According to the zinc application, the number of panicle, panicle length, and the grain number in the panicle increased in all the genotypes. Thousand kernel weights decreased in Osmancık 97, KA 081 and Akçeltik genotypes, whereas it increased in KA 080, Lotto, GA 7721 genotypes. Harvest index (HI) decreased in all the genotypes except KA 080 genotype. The grain zinc content increased by the zinc application in all rice genotypes, whereas the P, PA and PA/Zn ratio, and the dry matter amounts produced by the unit of zinc decreased. The experiment results showed that Osmancık 97 being the most appropriate genotype, because of its higher soil Zn utilization rate efficiency for the soil of the district of Osmancık, Çorum. 2004, 104 pages Key Words: Rice (OrtzasativaL.), Zn application, P, Zn, Phytic acid, PA/Zn ratios.

ÖZET Doktora Tezi ÇİNKO UYGULAMASININ BAZI ÇELTİK. ÇEŞİTLERİNDE VERİM İLE TANEDE ÇİNKO, FOSFOR VE FİTİN ASİDİ KONSANTRASYONUNA ETKİSİ HesnaÖZCAN Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Toprak Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Süleyman TABAN Bu çalışmada, çinko uygulamalarının çeltikte tane verimi, çinko kullanım etkinliği ile birim çinkonun oluşturduğu kuru madde miktarı, tanedeki Zn ve P konsantrasyonları ile fitin asidi ve FA/Zn oranına etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çorum-Osmancık'ta çeltik yetiştirilen alanlarda 6 çeltik genotipi kullanılarak (Osmancık 97, KA 080, KA 081, Lotto, Akçeltik, GA 7721) 3 tekerrilrlü olarak yürütülen tarla denemesinde toprağa çinko 0, 0.5, 1.0 kg da`1 ZnS04.7H20'dan uygulanmıştır. Deneme sonunda çeltik genotiplerinden KA 081, Lotto, Akçeltik ve GA 7721 uygulanan çinkoya olumlu tepki göstermiş ve bu çeşitlerde biyolojik verim (sap+salkım) artmıştır. Diğer yandan, Osmancık 97 ve KA 080 genotipleri ise uygulanan çinkodan olumsuz etkilenmiş ve KA 080 genotipinde sap verimi, Osmancık 97 genotipinde salkım verimi ve tane verimi azalmıştır. Çinko uygulamasıyla tüm genotiplerde salkım sayısı, salkım boyu, salkımda tane sasıyı miktarları artmıştır. Bin tane ağırlığı Osmancık 97, KA 081, Akçeltik genotiplerinde azalmış, KA 080, Lotto, GA 7721 genotiplerinde artmış, hasat indeksi (Hl) ise KA 080 hariç diğer genotiplerde azalmıştır. Tüm çeltik genotiplerinde uygulanan çinkoya bağlı olarak tane çinko kapsamları artmış, P, FA, FA/Zn oram ve birim çinkonun oluşturduğu kuru madde miktarları ise azalmıştır. Deneme sonuçlan, Çorum-Osmancık ilçesi için toprakta bulunan mevcut çinkodan en etkin biçimde yararlanabilen Osmancık 97'nin en uygun genotip olacağını göstermiştir. 2004, 104 sayfa ANAHTAR KELİMELER: Çeltik {Oriza saliva L), çinko uygulaması, P, Zn, fitin asidi, FA/Zn oranı.