ABSTRACT THE POLICY OF EISENHOWER ADMINISTRATION TOWARDS TURKEY, 1953, 1961 Tokatlı, Fatih Master's Thesis, Department of History Supervisor: Asst. Prof. Edward Parliament Kohn October 2004 This thesis analyzes the objectives, implementation and outcomes as well as making of the policy of Eisenhower Administration toward Turkey between 1953 and 1961. Specific emphasis was placed on newly declassified U.S. primary sources. During the research phase. The policy of Eisenhower Administration toward Turkey was shaped within the confines of Eisenhower's overall concept of ensuring a balanced budget while putting emphasis on the use of nuclear weapons, a concept which aimed at winning the Cold War in the long run without exhausting the American economy. This concept coupled with the sensitivity of the Republicans about balanced budget and their economic understanding, led to disagreements with Turkey, which was implementing a very ambitious development programs both in the military and economic fields and which was looking to the United States for the primary source of funding. In the eight-year-period of the Eisenhower Administration, an almost perfect cooperation was sustained between the two countries in the military and political fields, while the endless requests for aid by Turkey and the perceived failure of Turkey to stabilize its economy created tensions in the relationship. Key words: U.S- Turkey relations, Dwight David Eisenhower, Adnan Menderes, John Foster Dulles, Fatin Rüştü Zorlu, Cold War, military aid, economic aid 111.

ÖZET EISENHOWER YÖNETİMİNİN TÜRKİYE POLİTİKASI, 1953-1961 Tokatli, Fatih Yüksek Lisans, Tarih Tez Yöneticisi: Y. Doç. Dr. Edward Parliament Kohn Ekim2004 Bu tezde Eisenhower Yönetiminin, 1953-1961 yıllan arasında Türkiye'ye ilişkin olarak takip ettiği politikaların hedefleri, uygulanması ve sonuçları ile bu politikanın oluşturulma süreçleri incelenmektedir. Tezin araştırma aşamasında A.B.D'de yakın zamanlarda tasnif dışı bırakılmış olan birincil kaynaklara özel önem atfedilmiştir. Eisenhower Yönetiminin Türkiye'ye yönelik politikası, Başkan Eisenhower' in, dengeli bir bütçe sağlarken bir yandan da nükleer silahlara ağırlık veren ve Soğuk Savaşı uzun dönemde Amerikan ekonomisine zarar vermeden kazanmaya yönelik genel konseptinin çerçevesi içerisinde şekillenmiştir. Bu konsept, Cumhuriyetçilerin dengeli bütçe konusundaki hassasiyetleri ve muhazakar ekonomi anlayışları ile birlikte, o dönemde hem askeri hem de ekonomik alanlarda büyük çaplı kalkınma programlan yürüten ve öncelikli fon kaynağı olarak sürekli A.B.D.'den destek arayışında olan Türkiye ile anlaşmazlıklar çıkmasına neden olmuştur. Eisenhower'rn sekiz yıllık başkanlık döneminde, iki ülke arasında askeri ve siyasi alanlarda mükemmel denebilecek düzeyde bir işbirliği düzeyi sürdürülmüş, buna karşılık Türkiye'nin sürekli ek yardım talepleri ve algılandığı şekliyle Türkiye'nin kendi ekonomisini istikrara kavuşturma yönündeki başarısızlığı iki ülke arasındaki ilişkilerde gerilime yol açmıştır. Anahtar kelimeler: A.B.D. - Türkiye ilişkileri, Dwight David Eisenhower, Adnan Menderes, John Foster Dulles, Fatin Rüştü Zorlu, Soğuk savaş, askeri yardım, ekonomik yardım IV.