Begdili boyunun ağız özelliklerine dair notlar

İdris Nebi UYSAL

Makale detayları

Begdili boyunun ağız özelliklerine dair notlar

Yazarlar:

İdris Nebi UYSAL

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2022 Issue 73 (Haziran), pp.73-216

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000646437

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5113

pISSN:

0564-5050

Özet:

 

Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılan çalışmalar büyük bir hacme ulaşmasına rağmen içlerinde bir boyun veya topluluğun ağız özelliklerini belirlemeye yönelik çalışmalar oldukça azdır. Bu durum, Türkiye Türkçesi ağız çalışmaları adına bir eksikliktir. Literatüre bakıldığında konuyla ilgili çalışmaların Avşar, Kınık, Salur ve Çepni boyları üzerinde yoğunlaştığı görülür. Beydili boyuyla ilgili bir çalışma vardır. O da bir türkü derlemesinden ibarettir. Bu yazıda Arpaçbahşiş Kasabası (Mersin-Erdemli) Boynuinceli Yörükleri Ağzı adlı yüksek lisans tez projesinden yararlanılarak Beydili boyuna ait olduğu düşünülen bazı ağız özellikleri üzerinde durulacaktır. Bugün Anadolu’nun çeşitli yerlerinde yaşayan Boynuinceliler; Boz-Ulus’un bir parçası olup Beydili boyuna mensuptur. Beydili oymakları günümüzde Ankara, Ağrı, Erzincan, Karaman, Kırşehir, Mersin gibi şehirlerde yaşamaktadır. Boynuinceliler ise Kıbrıs, Karaman, Kırşehir, Nevşehir ve Mersin’de gruplar hâlinde bulunmaktadır. Yaşadıkları yerlerden biri Erdemli’nin Arpaçbahşiş kasabasıdır. Boynuincelilerin sergilediği ağız özelliklerinin onların bağlı olduğu Beydili boyunu tamamıyla yansıttığı söylenemez. Ancak bu oymağın, ait olduğu bütünün baskın dil hususiyetlerinden izler taşıması muhtemeldir. Boynuincelilerde yaygın şu özelliklerin Beydili ağzının karakteristikleri olabileceği düşünülmektedir: kapalı e sesi ile damak n’sinin varlığı, ġ-ḳ-ŋ seslerinin dil uyumunu bozma eğilimi, kelime içinde ve sonunda ç>ş, ḳ>h değişmelerinin yaygınlığı, arkaik ma/me, oḳ/ök, +ḳına/+kine yapılarının işlekliği, duyulan geçmiş zaman için -IḲ’ın kullanılması ve ekte ünsüz erimesine bağlı olarak yaşanan ünlü uzunlukları.

Makale detayları

Begdili boyunun ağız özelliklerine dair notlar

Yazarlar: İdris Nebi UYSAL

Yayıncı: Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar: Dilbilimleri

Dergi: Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2022 Issue 73 (Haziran), pp.73-216

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2022

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000646437

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-5113

pISSN: 0564-5050

Sayı

Yazarlar:

İdris Nebi UYSAL

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2022 Issue 73 (Haziran), pp.73-216

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000646437

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5113

pISSN:

0564-5050