Bir Dil Üç Alfabe: 20. Yüzyılın Başından Günümüze Uygur Türklerinin Kullandığı Alfabeler

Reyila KAŞGARLI

Makale detayları

Bir Dil Üç Alfabe: 20. Yüzyılın Başından Günümüze Uygur Türklerinin Kullandığı Alfabeler

Yazarlar:

Reyila KAŞGARLI

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 51, pp.11-34

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656980

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077

Özet:

 

Alphabet in Turkestan geography in 20th century is a notion whichwas directed by political authority, presented and transformed with modernizationand improvement ideals, yet utilized as a significant means ofcultural assimilation system. In context with the invasion of USSR of thelands on which Turkic people are living and the policies imposed on thereafterwards, Uyghur Turks who live in East Turkestan as a considerablepopulation has shared generally the same fate with other Turkish kins interms of alphabet policy. On the other hand the alphabet used by UyghurTurks in East Turkestan depended on the political and social conditions ofChina, the country which they are bound to.In the 20th century, Uyghurs used Arab, Cyrillic and Latin alphabets.The politicies adopted by the States governing Uyghur people forced Uyghursto use different alphabets and frequently change alphabets for ModernUyghur Turkish at the same time. Currently East Turkestan Uyghursuse Latin alphabet unofficially besides Uyghur-Arab alphabet. KazakhstanUyghurs and Kyrgyzstan Uyghurs both use Uyghur-Arab alphabetsunofficially besides Uyghur-Cyrillic alphabet. And Uyghurs in Turkeymake publications using Uyghur-Arab alphabet.Our study focuses on the alphabets that have been used by Uyghursfrom the beginning of the 20th century to the present. The purpose of ourstudy is to reveal the alphabet matter of Uyghurs since the 20th centuryand to examine the reasons of change of alphabet. Furthermore the studydraws attention to the matter of alphabet, which is one of the unsolvedproblems at present. Qualitative research method has been used in thestudy. Secondary sources have been used for the information unavailabledue to the cencorship on the sources in East Turkestan.

 

20. yüzyılda Türkistan coğrafyasında alfabe; siyasal otorite
tarafından yön verilmiş, modernleşme ve ilerleme söylemleriyle
sunulmuş, değiştirilmiş ancak kültürel asimilasyon sisteminin önemli bir
aracı olarak kullanılmış bir olgudur. Batı Türkistan’da varlığını sürdüren
ve hatırı sayılır nüfusa sahip olan Uygur Türkleri, SSCB’nin istila ettiği
Türk halklarına uyguladığı alfabe politikası ve sonuçları bağlamında,
genel olarak diğer Türk kökenli soydaşlarıyla aynı kaderi paylaşmışlardır.
Doğu Türkistan’daki Uygur Türkleri ise bağlı bulunduğu ülke olan Çin’in
siyasi ve sosyal koşulları çerçevesinde alfabe kullanmıştır.
20. yüzyılda Uygur Türkleri Uygur-Arap, Uygur-Kiril ve Uygur-
Latin alfabesi kullanmıştır. Uygur Türklerinin Çağdaş Uygur Türkçesi
için, aynı zaman diliminde farklı alfabeler kullanmasında ve sıklıkla
alfabe değiştirmesinde, Uygur Türklerini idare eden devletlerin izlediği
politikalar etkili olmuştur. Günümüzde Doğu Türkistan’daki Uygur
Türkleri Uygur-Arap alfabesinin yanı sıra gayriresmî olarak Uygur-
Latin alfabesini de kullanmaktadır. Batı Türkistan’daki Uygur Türkleri,
Uygur-Kiril alfabesi ile beraber gayriresmî olarak Uygur-Arap alfabesi
kullanmaktadır. Türkiye başta olmak üzere Müslüman coğrafyasında ve
Batı’da yaşayan Uygur Türklerinin ise yaygın olarak Uygur-Arap alfabesi
kullanırken Uygur-Latin alfabesini de kullandığı bilinmektedir. 
Bu çalışmanın amacı, 20. yüzyılın başından günümüze kadar olan
süreçte Uygur Türklerinin kullandığı alfabeleri nitel araştırma yöntemiyle
irdeleyerek, sıklıkla alfabe değiştir(t)menin sürecini ve nedenlerini
ortaya koymaktır. Ayrıca Uygur Türklerinin günümüzde çözüm bekleyen
sorunlarından biri olan alfabe meselesine dikkat çekmektir.

Makale detayları

Bir Dil Üç Alfabe: 20. Yüzyılın Başından Günümüze Uygur Türklerinin Kullandığı Alfabeler

Yazarlar: Reyila KAŞGARLI

Yayıncı: Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar: Dil

Dergi: Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 51, pp.11-34

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000656980

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-5091

pISSN: 1301-0077

Sayı

Yazarlar:

Reyila KAŞGARLI

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 51, pp.11-34

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656980

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077