I. Şah İsmail’in İdarî-Askerî ve İctimaî-İktisadî Politikaları Üzerine Bazı Notlar ve Değerlendirmeler

Namıg MUSALI

Makale detayları

I. Şah İsmail’in İdarî-Askerî ve İctimaî-İktisadî Politikaları Üzerine Bazı Notlar ve Değerlendirmeler

Yazarlar:

Namıg MUSALI

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.1-46

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877404

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


The current study consists of an introduction,
five parts, a conclusion and a list of the literature used. The first chapter
highlights the characteristic features of the Safavid state. The second chapter
reviews the status of the Safavid Shah. The third chapter describes the
official ranks of the Safavid state. The fourth chapter summarizes the
structure of the Safavid army. The fifth chapter contains a review of the
social life and economic situation in the Safavid state.

Founded by Shah Ismail in 1501, the Safavid state was a feudal state
ruled by a theocratic monarchy. By 1510 the territory occupied by this state
stretched from the Caucasus to the Persian Gulf, encompassing the lands between
the rivers Euphrates and Amu Darya. Azerbaijan and its capital city Tabriz
formed the heartland of this wide empire whose official ideology was Shia Islam.
The Qizilbash Turks were the main founders and ruling strata of the state,
which was often called the Qizilbash state after these tribes.

On his father’s side of the family, the first Safavid Shah was
descended from the sheikhs of Ardabil, who claimed to be Seyyids, i.e.
descendants of the Prophet Muhammad. On his mother’s side, he was the grandson
of Uzun Hasan, the Akkoyunlu ruler. As a result, Shah Ismail considered himself
the heir to the caliphate of Imam Ali, from a spiritual and ideological perspective,
while simultaneously claiming to be the political legacy of the Akkoyunlu state. In
one hand the young leader of the Safavids held the titles Shah and
Murshid-i-Kamil (i.e. the "perfect spiritual director") seeing
himself successor to the “holy shah” (i.e. Imam Ali) and the Ardabil sheikhs, while
in the other he held the titles Khaqan and Bahadur Khan due to his adherence to
the Turkic state tradition.

There were many military, civil and religious offices within the
administrative structure of the Safavid state. In this paper, we discuss the
functions of nearly 30 government offices and their bearers that operated
during the reign of Shah Ismail I.

Shah Ismail’s army consisted mainly of Turkish Qizilbash cavalry.
According to information obtained from numerous sources, the number of soldiers
in Shah Ismail’s army totaled between 70-100,000 men after he had consolidated
his rule. The Safavid troops had firearms, albeit in small numbers.

The ruling class was made up of the semi-nomadic Qizilbash nobility
as well as high-ranking civil bureaucrats, Shia clerics and other resident
feudal lords. There were five forms of land ownership: khassa (domains owned by
the ruling dynasty), divani (state lands), waqf (property of pious and
charitable institutions), mulk (lands owned by landlords) and ijma (property owned
by the rural community). The state’s lands were mainly divided up among the
Qizilbash elites in the form of conditional feudal land ownership.

Conditions conducive to the country’s economic and cultural
development emerged with the cessation of chaos of the late Akkoyunlu period
and the creation of a powerful central authority following the formation of the
Safavid state.
















Although the Safavid state was founded as one of the last examples of
classical nomadic empires, it was unable to continue in this fashion. The succession
of defeats at the hands of the Ottomans during the 16th century compelled the
Safavids to take new initiatives leading to the reforms of Shah Abbas I.

.

 


Bu
çalışma giriş, beş bölüm, sonuç ve kaynakçadan oluşmaktadır. İlk bölümde Safevî
Devleti’nin karakter çizgileri açıklanmış, ikinci bölümde Safevî şahının konumu
incelenmiş, üçüncü bölümde Safevî devlet erkânı anlatılmış, dördüncü bölümde
Safevî ordusu hakkında bilgi verilmiş, beşinci bölümde ise Safevî ülkesinin
sosyal hayatı ve ekonomik durumu incelenmiştir.

I. Şah İsmail tarafından 1501 yılında kurulmuş olan Safevî Devleti,
feodal yapıya sahip olan teokratik bir monarşiydi. 1510 yılına gelindiğinde söz konusu devletin arazisi Kafkaslardan Fars Körfezi’ne kadar uzanmakta, Fırat
ve Ceyhun ırmakları arasındaki toprakları içine almaktaydı. Bu geniş
imparatorluğun başkenti Tebriz, can damarı Azerbaycan, resmî ideolojisi ise
Şiilikti. Devletin asıl kurucu ve yönetici unsuru Kızılbaş Türk boylarıydı.
Devlet de çoğu zaman bu topluluğun şerefine Kızılbaş Devleti diye
isimlendirilmekteydi. 

İlk Safevî şahı babası taraftan seyyid oldukları belirtilen Erdebil
şeyhlerinin soyundan gelmekle beraber annesi tarafından da Akkoyunlu hükümdarı
Uzun Hasan’ın torunuydu. Bu yüzden o, manevi ve ideolojik açılardan kendisini
Hz. Ali hilafetinin varisi olarak görüyor, öte yandan da Akkoyunlu saltanatının
siyasi mirasına hak iddia ediyordu. Velayet şahının (Hz. Ali’nin) ve Erdebil
şeyhlerinin ardılı olarak “Şah” ve “Mürşid-i Kâmil” sıfatlarını taşıyan genç
Safevî lideri öte yandan Türk Devlet geleneğine bağlılığından dolayı “Hakan” ve
“Bahadır Han” unvanlarıyla anılıyordu. 

Safevî Devleti’nin idari teşkilatında çok sayıda askerî, mülki ve
dinî makamlar bulunmaktaydı. Makalemizde I. Şah İsmail döneminde var olan
devlet makamlarının yaklaşık 30’u hakkında bilgiler verilmiş, ayrıca bu makamlarda
bulunan devlet adamlarının kimliği ve faaliyetlerine de açıklık getirilmeye
çalışılmıştır.

            I. Şah İsmail’in ordusu başlıca
olarak Türk Kızılbaş boylarının atlı birliklerinden oluşuyordu. Farklı
kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre, I. Şah İsmail iktidarını
kuvvetlendirdikten sonra toplam 70 bin ila 100 bin kişilik bir orduya sahipti.
Safevî ordusunda sayısı az olmakla beraber ateşli silahlar da bulunmaktaydı.

            Yarı göçebe Kızılbaş beyleri, üst
düzey sivil bürokratlar, Şii din adamları ve diğer yerleşik feodallar toplumun
hâkim sınıfını oluşturuyorlardı. Beş türlü toprak mülkiyeti şekli vardı: hassa,
divanî, vakıf, mülk ve icma. Divan toprakları esas itibariyle koşullu feodal
toprak sahipliği şeklinde Kızılbaş boylarının elit tabakası arasında dağıtılıyordu.

            Safevî Devleti’nin kurulmasıyla
beraber Akkoyunlu saltanatının son dönemlerindeki kaos ortamına son verilmesi
ve güçlü bir merkezî iktidarın tesis edilmesi sayesinde ekonomik ve kültürel
gelişim için uygun şartlar meydana gelmişti.
















            Safevî Devleti klasik göçebe
imparatorluklarının son örneklerinden biri olarak kurulsa da, bu şekilde devam
edemedi. XVI. yüzyılda Osmanlılar karşısında aldığı ardışık yenilgiler
Safevîleri yeni açılımlara itecek ve I. Şah Abbas’ın reformlarına yol açacaktı. 

.

Makale detayları

I. Şah İsmail’in İdarî-Askerî ve İctimaî-İktisadî Politikaları Üzerine Bazı Notlar ve Değerlendirmeler

Yazarlar:

Namıg MUSALI

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.1-46

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877404

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292

Safevîler

Kızılbaşlar

Teokrasi

Monarşi

Feodalite

Sayı

Makale detayları

I. Şah İsmail’in İdarî-Askerî ve İctimaî-İktisadî Politikaları Üzerine Bazı Notlar ve Değerlendirmeler

Yazarlar: Namıg MUSALI

Yayıncı: Hakan YILMAZ

Dergi: Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.1-46

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000877404

Sıklık: Üç Aylık

eISSN: 2148-2292

Safevîler

Kızılbaşlar

Teokrasi

Monarşi

Feodalite

Sayı

Yazarlar:

Namıg MUSALI

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.1-46

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877404

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292