ESKİ UYGUR TÜRKÇESİNDE {–gInçA} MORFEMLİ TÜMCELERİN BİRLEŞME VE TÜR KURAMINA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

Gülser ERSOY

Makale detayları

ESKİ UYGUR TÜRKÇESİNDE {–gInçA} MORFEMLİ TÜMCELERİN BİRLEŞME VE TÜR KURAMINA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

Yazarlar:

Gülser ERSOY

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türkbilig 2021 Vol.2021 Issue 42, pp.33-46

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000672643

Sıklık:

Aylık

pISSN:

1302-6011

Özet:

 

Eski Uygur Türkçesine ait metinlere bakıldığında katmanlar arasında zaman anlam ilişkisinin kurulmasına neden olan birçok morfeme ya da analitik formlara tanıklık edilmektedir. Bu morfemler içerisinde en çok dikkat çekenlerden birisi de {–gInçA}’dır. 
{-gInçA} morfemi tanıklık edilen en eski tarihî metinlerde -IncAyA kadar anlamında kullanılmış; böylelikle bitim tümcelerinin oluşmasına neden olmuştur. Türk dilinin tarihî seyri içerisinde bahsi geçen morfemin birincil işlevinden uzaklaştığı ve bu işlevi tekrar kazanmak adına belirli bir analitik formun içerisine girdiği görülmektedir. Eski Uygur Türkçesi metinlerinde bir yandan {–gInçA} ve Fiil+{-gInçA}+kA tegi formu ile bitim tümceleri oluşturulurken diğer yandan {–gInçA} morfeminin farklı bir zaman anlam ilişkisi içerisinde olduğu görülmektedir. Özellikle Altun Yaruk’ta söz konusu morfemin –IncA anlamında kullanılması oldukça dikkat çekicidir. Tanıklık edildiği ilk metinden geç dönem Uygur metinlerine kadar semantik işlevinde görülen kimi değişimler, Fiil+{-gInçA} formlu tümcelerin sentaktik özelliklerinde de birtakım değişiklikleri beraberinde getirmiştir. 
Eldeki çalışmada oluşturulan korpustan yola çıkarak {–gInçA} morfeminin semantik ve sentaktik işlevinde görülen değişim ve gelişimler incelenecektir. Morfemin oluşturduğu birleşik yapılı tümceler, Birleşme ve Tür kuramının verilerine göre değerlendirilecektir. İlk tanıklık edildiği Eski Uygur Türkçesi metinlerinden geç dönem Uygur metinlerine ulaşana kadar {–gInçA} morfeminin oluşturduğu birleşik yapılı tümcelerin Birleşme ve Tür kuramındaki yeri incelenecektir. Böylelikle önce bitim daha sonra izleme tümcelerinin oluşmasına neden olan morfemin semantik işlevinde görülen değişime paralel olarak birleşme-tür özelliklerinin de değişebileceği görüşü açıklanacaktır.

Makale detayları

ESKİ UYGUR TÜRKÇESİNDE {–gInçA} MORFEMLİ TÜMCELERİN BİRLEŞME VE TÜR KURAMINA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

Yazarlar: Gülser ERSOY

Yayıncı: Hacettepe University

Ana Başlıklar: Dil

Dergi: Türkbilig 2021 Vol.2021 Issue 42, pp.33-46

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000672643

Sıklık: Aylık

pISSN: 1302-6011

Sayı

Yazarlar:

Gülser ERSOY

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türkbilig 2021 Vol.2021 Issue 42, pp.33-46

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000672643

Sıklık:

Aylık

pISSN:

1302-6011