Hazar Dönemi Sarkel Şehri, Kalesi ve Bir Kısım Arkeolojik Buluntu Örnekleri (Orta ve İç Asya Türk Sanatı Bağlantıları)

J. Özlem OKTAY ÇEREZCİ

Makale detayları

Hazar Dönemi Sarkel Şehri, Kalesi ve Bir Kısım Arkeolojik Buluntu Örnekleri (Orta ve İç Asya Türk Sanatı Bağlantıları)

Yazarlar:

J. Özlem OKTAY ÇEREZCİ

Yayıncı:

Istanbul University

Dergi:

Journal of Art History 2019 Issue 28, pp.1-22

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000565956

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2717-6940

pISSN:

0579-4080

Özet:

 


Hazar arkeolojisi, 1949-51 senelerinde Mikhail Artamonov tarafından yürütülen

Sarkel şehri kazılarıyla başlamıştır. Söz konusu yer Don ile Donets nehirlerinin

birleşme noktasının yaklaşık 50 km yukarısında bulunmaktadır. Artamonov’un

belirttiğine göre Sarkel şehri ve kalesi Bizanslıların maddi desteği ve danışmanlığı

ile Hazarlar tarafından inşâ edilmiştir.

Yapılan kazılarda şehirde birçok meydan tepit edilmiş, şehri çevreleyen savunma

hatlarının tuğla duvarlardan oluştuğu anlaşılmıştır. Ayrıca şehir suru dışında da

yerleşim yerlerine rastlanmıştır. Bu da göstermektedir ki muhtemelen, surla çevrelenen

şehir daha çok savaş ya da zor zamanlarda halk tarafından kullanılmıştır.

Özellikle 10. yüzyıla ait buğday ambarlarının, orak ve buğday öğütmek için

çeşitli âletlerin bulunması ziraatın oldukça yaygın olduğunu kanıtlamaktadır. Bununla

birlikte Sarkel’de üretim ziraatle sınırlı değildir; demirci ocaklarının ve

seramik atölyerinin tespit edilmiş olması zenâatte de ileri bir seviyeyi gösterir.

Söz konusu şehirde oldukça önemli bir role sahip Sarkel Kalesi, “Beyaz/Ak Kale/ Kule” ya da “Beyaz/Ak Ev” anlamına gelmektedir. Aslında söz konusu kale iki

iskân dönemine sahiptir. Birincisi garnizon, ikincisi ise tam anlamı ile “şehir”

olarak varlık göstermesidir. Sarkel birçok ticâret yolunun kesişme noktasında yer

aldığından zamanla gümrük görevini de üstlenmiştir.

Sarkel’in inşâsında kullanılan ve Bizans tuğlalarından farklı olan tuğlalar üzerinde

bir kısmı işâret, bazıları harf, simge, insan ve hayvan figürü olan, tamga niteliği

taşıyan işaretlerin önemli bir bölümü erken devir Orta ve İç Asya Türk sanatı ve

kültürüne ait bir takım özellikler barındırmaktadır. Sarkel’deki arkeolojik buluntular

oldukça fazla çeşide ve sayıya sahiptir. Keramik kaplar, çeşitli takılar, kemik

eşyalar, silâh âletleri başta olmak üzere pek çok buluntu ele geçmiştir. Bunların bir

kısmı yerel üretim bir kısmı ise ticâret, ganîmet ya da hediye olarak gelen eserlerdir.

Sarkel Kalesi’nin aynı zamanda İpek Yolu üzerinde yer alması ve Hristiyan, Yahudi,

Müslüman, Şamanist inançlara mensup topluluklar ile Saltov gibi bir takım kültürleri

bünyesinde barındırmış olması bölgedeki buluntu çeşitliliğini arttırmıştır.

.

Makale detayları

Hazar Dönemi Sarkel Şehri, Kalesi ve Bir Kısım Arkeolojik Buluntu Örnekleri (Orta ve İç Asya Türk Sanatı Bağlantıları)

Yazarlar: J. Özlem OKTAY ÇEREZCİ

Yayıncı: Istanbul University

Dergi: Journal of Art History 2019 Issue 28, pp.1-22

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000565956

Sıklık: Yıllık

eISSN: 2717-6940

pISSN: 0579-4080

Sayı

Yazarlar:

J. Özlem OKTAY ÇEREZCİ

Yayıncı:

Istanbul University

Dergi:

Journal of Art History 2019 Issue 28, pp.1-22

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000565956

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2717-6940

pISSN:

0579-4080