CODEX CUMANİCUS VE KAZAN-TATAR TÜRKÇESİNİN ORTAK SÖZ VARLIĞINDA ASKERÎ VE SİYASÎ TERMİNOLOJİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Özge SÖNMEZLER DURAN

Makale detayları

CODEX CUMANİCUS VE KAZAN-TATAR TÜRKÇESİNİN ORTAK SÖZ VARLIĞINDA ASKERÎ VE SİYASÎ TERMİNOLOJİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar:

Özge SÖNMEZLER DURAN

Yayıncı:

Özgür TÜRKER

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

Journal of General Turkish History Research 2021 Vol.3 Issue 5, pp.49-64

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000452475

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2667-5366

Özet:

 

In this study, the traces and status in today’s KazanTatar language of the military and political vocabulary in the Codex Cumanicus were evaluated and the vocabulary belonging to this field was discussed in terms of its meaning course under various headings.
Codex Cumanicus includes the colloquial collations of the Kipchaks living in the region known as Deşt-i Kipchaks in the north of the Black Sea, words from various fields, word lists, Cuman riddles, Christian prayers, sermons, hymns. The vocabulary of this work which belongs to the North Kipchak area, is especially valuable in terms of compilations made from the spoken language of the Kipchaks. The fact that some words that undetected in the works written up to that period or some words that undetected in the historical Kipchak Turkish works were seen in the Codex Cumanicus supports this situation. The vocabulary of the work provides valuable information about the language, cultural, social, political and economic life of the period in which this work was written.
There are words and terms belonging to various fields in the Codex Cumanicus. One of these fields is the words belonging to the military and political vocabulary. In the work, there are nouns related to the conceptual fields of war and soldier, words related to military clothing, war equipment, horse and horse harness, and various political terms in this field. The words belonging to the military and political vocabulary found in the Codex Cumanicus, the status of these words in Kazan-Tatar language, which is one of the Northwest (Kipchak) group dialects, has been evaluated in terms of the course of meaning. The meanings of the detected words in Codex Cumanicus and status and meanings of these words in Kazan-Tatar language were examined. In the investigations made in the context of Kazan-Tatar Turkish, referred to dictionaries and lexicology studies, dictionaries and works prepared on military and political terminology in this dialect were used. In the investigations made in the context of Kazan-Tatar language, referred to dictionaries and lexicology studies reflect the vocabulary of this dialect, dictionaries and works prepared on military and political terminology in this dialect were used. It has been determined that some of the words belonging to the military and political field in Kazan-Tatar language have survived in the vocabulary of the language as old or historical words. It is seen that some words have various meanings by forming a widespread and active usage area in the language and begin to reflect different terms and concepts.

 

Bu çalışmada Codex Cumanicus’ta bulunan askerî ve siyasî söz varlığının bugünkü Kazan-Tatar Türkçesindeki izleri ve durumu değerlendirilmiş, bu alana ait söz varlığı çeşitli başlıklar altında anlam seyri yönünden ele alınmıştır. 
Codex Cumanicus, Karadeniz’in kuzeyinde, Deşt-i Kıpçak adıyla da anılan bölgede yaşayan Kuman/Kıpçakların konuşma dilinden derlemeleri, Kıpçak bilmecelerini, çeşitli alanlara ait kelimeleri, kelime listelerini, Hristiyan dinine ait duaları, vaazları, ilahileri içine almaktadır. Kuzey Kıpçak sahasına ait olan bu eserin söz varlığı, özellikle Kıpçakların konuşma dilinden yapılan derlemeler bakımından oldukça değerlidir. O döneme kadar yazılan eserlerde tanıklanmamış bazı kelimelerin ya da tarihî Kıpçak Türkçesi eserlerinde tespit edilmemiş bazı sözcüklerin Codex Cumanicus’ta görülmüş olması bu durumu destekler niteliktedir. Eserin kelime hazinesi, yazıldığı dönemin dili, kültürü, sosyal, siyasî ve ekonomik hayatı hakkında kıymetli bilgiler sunmaktadır.
Codex Cumanicus’ta çeşitli alanlara ait kelimeler, terimler bulunmaktadır. Bu alanlardan biri de askerî ve siyasî söz varlığına ait kelimelerdir. Eserde bu alana ait olarak savaş ve asker kavramları ile ilgili isimlere, askerî giyim, savaş aletleri, at ve at koşum takımı ile ilgili kelimelere ve çeşitli siyasî terimlere rastlanmaktadır. Codex Cumanicus’ta bulunan askerî ve siyasî söz varlığına ait isimlerin Kuzeybatı (Kıpçak) grubu lehçelerinden olan Kazan-Tatar Türkçesinin bugünkü söz varlığındaki durumu anlam seyri bakımından değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda tespit edilen kelimelerin Codex Cumanicus’taki anlamları incelenmiş ve ardından bu kelimelerin Kazan-Tatar Türkçesindeki durumu ve anlamları değerlendirilmiştir. Kazan-Tatar Türkçesi bağlamında yapılan incelemelerde bu lehçenin söz varlığını gösteren açıklamalı sözlüklere ve leksikoloji çalışmalarına, bu lehçede bulunan askerî ve siyasî terminoloji üzerine hazırlanmış sözlük ve eserlere başvurulmuştur. Kazan-Tatar Türkçesinde askerî ve siyasî alana ait kelimelerin bazılarının eskimiş veya tarihî kelimeler olarak dilin söz varlığında varlığını sürdürdüğü, bazılarının ise dilde yaygın ve aktif bir kullanım alanı oluşturarak çeşitli anlamlar kazandığı, farklı terim ve kavramları da yansıtmaya başladığı tespit edilmiştir.

Makale detayları

CODEX CUMANİCUS VE KAZAN-TATAR TÜRKÇESİNİN ORTAK SÖZ VARLIĞINDA ASKERÎ VE SİYASÎ TERMİNOLOJİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar: Özge SÖNMEZLER DURAN

Yayıncı: Özgür TÜRKER

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: Journal of General Turkish History Research 2021 Vol.3 Issue 5, pp.49-64

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 1/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000452475

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2667-5366

Sayı

Yazarlar:

Özge SÖNMEZLER DURAN

Yayıncı:

Özgür TÜRKER

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

Journal of General Turkish History Research 2021 Vol.3 Issue 5, pp.49-64

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000452475

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2667-5366