BÎRÛNÎ'NİN ESERLERİNDE JEOMORFOLOJİ KAVRAMLARININ ANALİZİ

Sefanur YILMAZ; Nazan ÖZÜR

Makale detayları

BÎRÛNÎ'NİN ESERLERİNDE JEOMORFOLOJİ KAVRAMLARININ ANALİZİ

Yazarlar:

Sefanur YILMAZ | Nazan ÖZÜR

Yayıncı:

Cankiri Karatekin University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Institute of Social Sciences 2021 Vol.12 Issue 1, pp.99-119

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000935431

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2791-9374

pISSN:

1309-3738

Anahtar kelimeler:

Özet:

 

Bîrûnî Orta Çağ’da yaşamış bir bilim insanıdır. Bilim dünyasına birçok alanda katkı sağladığı bilinen Bîrûnî’nin coğrafya alanında da derin bir bilgisinin olduğu bilinmektedir. Bu bilim, insanlığın ortaya çıkışından itibaren gelişme göstermiş zamanla kendi içerisinde alt kollara ayrılmıştır. Bu kollardan biri de jeomorfolojidir. Jeomorfoloji kısaca yer şekillerini inceleyen bilim dalıdır.  Bu çalışmada da Bîrûnî’nin jeomorfoloji ile ilgili eserlerinde verdiği bilgiler bir örneklem çerçevesinde incelenmiştir. 
Çalışmanın yöntemi doküman analizidir. Çalışmada Bîrûnî’nin günümüze kadar ulaşan 23 eseri içerisinden beş tanesi analiz edilmiştir. Analiz birimlerinin belirlenmesi aşamasında jeomorfolojiye ait kavramlar listelenmiştir. İçerik analizi ile eserler taranmış ve ilgili kavramlar listelenmiştir. Elde edilen veriler sınıflandırılmış ve frekans tabloları oluşturulmuştur. Yapılan analizler ile deprem, katman, alüvyon, dağ, ova, çöl, ada gibi yerin şekli ile ilgili hangi kavramların üzerinde nasıl durduğu, bunlara kaç kez değindiği ve bu kavramların özel isimlerinin dünya üzerinde kapladığı coğrafi alan sınırları yapılan analizler ile ortaya konulmuştur. Toplanan veriler sonucunda Bîrûnî jeomorfoloji kavramlarına ve yeryüzünde bulunan bu kavramların özel isimlerine sıkça değindiği görülmüştür.  Örnek olarak bu beş eserinde ilgili kavramlardan en sık, 155 dağ ismine 501 kez yer vermiştir. Bu dağ kavramları üzerine verdiği en önemli bilgilerden biri Alp-Himalaya dağ kuşağının yapısı ve onun geçtiği yer isimleridir. Ayrıca dış kuvvetlerin oluşturduğu körfez, haliç vb. yer şekillerinin oluşum süreçlerine değinmiştir. Daha birçok yer şekli ile ilgili coğrafi kavramlara yer veren Bîrûnî Arap yarımadası ve Afrika kıtası içlerindeki çöllerin isimlerinden de bahsetmektedir. 
Taranan eserlerde önemli derecede Jeomorfoloji alanı ile ilgili bilgi bulunduğu tespit edilmiştir. Günümüzde coğrafya ve alt alanlarının anlaşılması, üzerinde çalışmalar yapılması için geçmişinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu nedenle özellikle jeomorfoloji alanında geriye dönük yapılacak çalışmalarda Bîrûnî’nin eserleri kaynak olarak incelenmelidir.

Makale detayları

BÎRÛNÎ'NİN ESERLERİNDE JEOMORFOLOJİ KAVRAMLARININ ANALİZİ

Yazarlar:

Sefanur YILMAZ | Nazan ÖZÜR

Yayıncı:

Cankiri Karatekin University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Institute of Social Sciences 2021 Vol.12 Issue 1, pp.99-119

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000935431

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2791-9374

pISSN:

1309-3738

BÎRÛNÎ

ORTA ÇAĞ

COĞRAFYA

COĞRAFYA TARİHİ

JEOMORFOLOJİ

Sayı

Makale detayları

BÎRÛNÎ'NİN ESERLERİNDE JEOMORFOLOJİ KAVRAMLARININ ANALİZİ

Yazarlar: Sefanur YILMAZ | Nazan ÖZÜR

Yayıncı: Cankiri Karatekin University

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Journal of Institute of Social Sciences 2021 Vol.12 Issue 1, pp.99-119

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 4/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000935431

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2791-9374

pISSN: 1309-3738

BÎRÛNÎ

ORTA ÇAĞ

COĞRAFYA

COĞRAFYA TARİHİ

JEOMORFOLOJİ

Sayı

Yazarlar:

Sefanur YILMAZ | Nazan ÖZÜR

Yayıncı:

Cankiri Karatekin University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Institute of Social Sciences 2021 Vol.12 Issue 1, pp.99-119

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000935431

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2791-9374

pISSN:

1309-3738