Ahmed Câvid Bey’in Müntehabât İsimli Eserinde Mehâsinü’l-âsâr ve Hakāikü’l-Ahbâr’ı Kaynak Olarak Kullanma Yöntemi

Hikmet ÇİÇEK

Makale detayları

Ahmed Câvid Bey’in Müntehabât İsimli Eserinde Mehâsinü’l-âsâr ve Hakāikü’l-Ahbâr’ı Kaynak Olarak Kullanma Yöntemi

Yazarlar:

Hikmet ÇİÇEK

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.377-406

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877455

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


Historiography in the Ottoman State
initiated relatively late, regarding its foundation. Therefore, not only there
wasn't any Ottoman chronicle concerning the era of foundation, but also the
information provided by the Arab and Byzantine sources was limited for the same
period. The first historiography examples were recorded one and a half century
after the foundation of the Ottoman State, in the early 15th
century. Influenced from the conquests and holy-wars, the works of this period
were epical and holy-war-narration type. Significant developments occurred in
historiography during the reign of Sultan Murat the 2nd, during
which Arabic and Persian history books were translated. Moreover, first types
of Anonymous Tevarih-i Al-i Osmans (lit.'The
History of the Ottomans'), Historical Calendars, holy-war-narrations and
conquest-narrations were written in this period. As per the period of Sultan
Mehmed the 2nd, the first experiences of writing monographs and
about independent world/Ottoman history took place in this period.
Additionally, the most important aspect of historiography in this era was that shehname writing came in sight, which
was a semi-official historiography. Under the reign of Bayezid the 2nd,
which was called as the golden era of historiography, major developments were
gained in historiography concerning the language, format, style, content, and
type, after which historiography was built on strong bases. Selimname (the
historiography of the periods of Yavuz Sultan Selim) and Suleimannames (the
historiography of the Sultan Suleiman period) were written, which can be defined
as a continuum of holy-war-narration tradition, in the 16th century.
The most conspicuous works concerning historiography in this period were
written by Cenabi, Mustafa Ali of Gallipoli, Hoca Saddettin Efendi and Mehmed
Zaim. As per the Ottoman historiography in the 17th century, the
numbers of works in Arabic and Turkish about world history, special history,
and monograph increased. Ultimately, Ottoman historiography gained an official
identity by creation of historiographer post under the secretariat in the
Imperial Council in the 18th century.

One of the historiographers in the
second half of the 18th century was Ahmed Vâsıf Efendi. He served as the
historiographer for five times once acting as the representative and four times
acting as the principal in between 1783-1789. He named his work as Mehâsinü’l-âsâr and Hakāikü’l-ahbâr,
which was comprised of the events recorded in this period.

One of the writers of specific histories
in the 19th century was Ahmed Câvid Efendi. His works attracted the
attention of Sultan Selim the 3rd, after which he was named as the
Historiographer of the Enderun, which was a special/imperial school. Moreover,
he presented his two-volume Müntehabât,
which narrated the Ottoman-Russian relations in 1623-1774 and 1774-1791, to Sultan
Selim the 3rd. While writing his book Müntehabât, Ahmed Câvid Efendi benefited from the works of
historiographers ranging from Kâtip Çelebi to Ahmet Vasıf. The last section of
the book included his own observations.








In this study, how Ahmed Câvid Efendi
benefited from the Mehâsinü’l-âsâr and
Hakāikü’l-ahbâr of Ahmet Vâsıf Efendi, which was one of his sources, was
examined.  It was attempted to determine
the subjects that Ahmed Cavid Efendi quoted from Ahmed Vâsıf Efendi directly or
with short-partial changes, or included in his work as summaries. Thus, the
method was scrutinized, by which the Ottoman historiographers utilized each other's
work.  

.

 


Osmanlı Devleti’nde tarih yazıcılığı
kuruluşuna nazaran geç bir tarihte başlamıştır. Bu nedenle kuruluş dönemi
Osmanlı vekāyiʻnameleri mevcut olmadığı gibi bu döneme ait Arap ve Bizans
kaynaklarının verdiği bilgiler de sınırlıdır. Osmanlı Devleti’nde ilk tarihler,
kuruluştan bir buçuk asır sonra XV. yüzyıl başlarında yazılmıştır. Bu dönemdeki
eserler, beyliğin kuruluşundaki fetih gaza hareketlerinin de etkisiyle
menakıbname ve gaza(vat)name türündedirler. Sultan II. Murad döneminde Osmanlı
tarih yazıcılığında büyük gelişmeler meydana gelmiş, Arapça ve Farsça yazılmış
tarihçelerin tercümeleri yapılmıştır. Ayrıca Anonim Tevarih-i Al-i Osmanlar,
Tarihi Takvimler ile gazavatname ve fetihname türlerinin ilk örnekleri de bu
dönemde kaleme alınmışlardır. Sultan II. Mehmed döneminde ise, ilk müstakil
dünya ve Osmanlı tarihleri ile monografi yazma tecrübeleri yapılmıştır. Ayrıca
bu dönem tarih yazıcılığının en önemli yönü, yarı resmi tarih yazcılığı olan
şehnameciliğin oluşturulmasıdır. Osmanlı tarih yazıcılığının altın devri olarak
nitelendirilen II. Bayezid döneminde tarihçilikte dil, şekil, üslup, içerik ve tür açısından büyük ilerlemeler
kaydedilmiş ve tarih yazıcılığı sağlam temellere oturtulmuştur. XVI. yüzyılda
gazavatname geleneğinin bir devamı olarak nitelendirilebilecek Selimname ve
Süleymanname’ler kaleme alınmıştır.
Bu dönemde tarih yazıcılığı açısından en büyük eserler, Cenabi, Gelibolulu
Mustafa Ali, Hoca Saddettin Efendi ve Mehmed Zaim isimli kişiler tarafından meydana
getirilmişlerdir. XVII. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı tarihçiliğinde Arapça
ve Türkçe dünya tarihlerinin yanında özel tarih ve monografik eserlerin
sayısında da artış meydana gelmiştir. XVIII. yüzyılda ise Osmanlı tarih
yazıcılığı Divanhümayun’daki kaleme bağlı vekāyiʻnüvisliğin ihdası ile resmî
bir hüviyet kazanmıştır.

XVIII. yüzyılın ikinci yarısından
itibaren vekāyiʻnüvis olarak görev yapanlardan biri de Ahmed Vâsıf Efendi’dir.
Biri rikab, dördü asaleten ve H. 1197-1213/M. 1783-1799 tarihleri arasında
olmak üzere toplam beş kez vekāyiʻnüvislik görevini ifa etmiştir. Bu dönem
arasında vekāyiʻi havi eserine Mehâsinü’l-âsâr ve Hakāikü’l-ahbâr ismini
vermiştir.

XIX. yüzyılda özel tarihçe kaleme
alanlardan biri Ahmed Câvid Efendi’dir. Yaptığı çalışmalarla Sultan III.
Selim’in dikkatini çekmiş ve kendisine Vakʻanüvis-i Enderun lakabı verilmiştir.
Ayrıca H. 1032-1187/M. 1623-1774 ile H. 1187-1206/M. 1774-1791 arasındaki
Osmanlı-Rus ilişkilerini anlatan ve iki ciltten müteşekkil Müntehabât isimli
eserini Sultan III. Selim’e takdim etmiştir. Ahmed Câvid Efendi, Müntehabat isimli
eserini kaleme alırken Kâtip Çelebi’den başlayarak Ahmed Vâsıf’a kadar
vekāyiʻnüvislerin eserlerinden faydalanmıştır. Eserin son kısmı ise kendi
müşahedelerini içermektedir.

Bu çalışmada Ahmed Câvid Efendi’nin
kaynaklarından Ahmed Vâsıf Efendi tarafından kaleme alınan Mehâsinü’l-âsâr ve
Hakāikü’l-ahbâr isimli eserinden nasıl faydalandığı incelenmiştir. Ahmed Cavid
Efendi’nin Ahmed Vâsıf Efendi’den hangi konuları doğrudan, hangilerini
kısa/kısmi değişikliklerle ve hangilerini ise özet mahiyetinde eserine eklediği
tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece Osmanlı Devleti’nde tarihçilerin
birbirlerinden faydalanma yöntemi Ahmed Câvid Efendi ve Ahmed Vâsıf Efendi
ekseninde incelemeye tabi tutulmuştur.










 

.

Makale detayları

Ahmed Câvid Bey’in Müntehabât İsimli Eserinde Mehâsinü’l-âsâr ve Hakāikü’l-Ahbâr’ı Kaynak Olarak Kullanma Yöntemi

Yazarlar:

Hikmet ÇİÇEK

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.377-406

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877455

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292

Tarih Yazıcılığı

Vekāyiʻnüvis

Ahmed Câvid Efendi

Ahmed Vâsıf Efendi.

Sayı

Makale detayları

Ahmed Câvid Bey’in Müntehabât İsimli Eserinde Mehâsinü’l-âsâr ve Hakāikü’l-Ahbâr’ı Kaynak Olarak Kullanma Yöntemi

Yazarlar: Hikmet ÇİÇEK

Yayıncı: Hakan YILMAZ

Dergi: Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.377-406

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000877455

Sıklık: Üç Aylık

eISSN: 2148-2292

Tarih Yazıcılığı

Vekāyiʻnüvis

Ahmed Câvid Efendi

Ahmed Vâsıf Efendi.

Sayı

Yazarlar:

Hikmet ÇİÇEK

Yayıncı:

Hakan YILMAZ

Dergi:

Academic Journal of History and Idea 2018 Vol.5 Issue 14, pp.377-406

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000877455

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2148-2292