TÜRK MÜZİĞİNDE YEKTA, EZGİ VE AREL TEORİLERİNİN POZİTİVİST İNŞASI: KISA FAKAT ELEŞTİREL BİR TARİHÇE

Okan Murat ÖZTÜRK

Makale detayları

TÜRK MÜZİĞİNDE YEKTA, EZGİ VE AREL TEORİLERİNİN POZİTİVİST İNŞASI: KISA FAKAT ELEŞTİREL BİR TARİHÇE

Yazarlar:

Okan Murat ÖZTÜRK

Yayıncı:

Ege University

Ana Başlıklar:

Müzik

Dergi:

Eurasian Journal of Music and Dance 2020 Issue 16, pp.171-215

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000422893

pISSN:

2651-4818

Özet:

 

The theory, which is known as Turkish music theory today, is actually a product of a process that initiated with the aim of providing a scientific, modern and civilized theory to Eastern / Ottoman music. There is a short and widely accepted narrative developed by Öztuna in relation to the fact that this theory was produced by the collaboration of three Mevlevi sheikhs and three followers. In this article, the interventions made by Rauf Yekta, Suphi Ezgi and Sadeddin Arel in order to modernize the field of theory in Ottoman music are handled based on historical documents, witnesses and memories. The aim of the research is to provide a detailed chronology of the events related to the development of the three theories; to identify those who play a role directly or indirectly in the construction of these theories and to evaluate all findings within the prosopographic framework. In chronology, special attention was paid to revealing the unknown, neglected, little or incorrectly known details of the process. In the light of the data, those who participated in the modernization of the theory are discussed around the names of Rauf Yekta and Sadeddin Arel. Accordingly, the names around Rauf Yekta include Mevlevi sheikhs Ataullah and Celaleddin, mathematician Salih Zeki Bey, and indirectly Mikhail Mishaqa. Suphi Ezgi and Salih Murad Uzdilek, who were among the names gathered around Arel, directly involved in the studies, while Yılmaz Öztuna indirectly took part in the historiographic dimension of the process. Meanwhile, it was revealed that Mevlevi Sheikh Hüseyin Fahreddin was included in the studies due to a mistake made by Öztuna. As a result, the prosopographic dimension of the study revealed that modernizers had intricate relationships with a wide range of social, political and intellectual circles, such as the press, foreign embassy officers, foreign schools, sufi orders, bureaucrats, political parties, missionaries, literary milieus and freemasons. Those who want to modernize the theory had tried to legitimize their interventions on the idea of science and progress; and they also saw Westernism and Comtean positivism as a remedy for total salvation. Although all the basic researches on the tone system and theoretical content were conducted by Rauf Yekta, after his death, this content was converted by Arel in accordance with Western harmonic tonality, and in this final form, it became known as Turkish music theory.

 

Günümüzde Türk müziği teorisi olarak tanınan teori, aslında, Şark/Osmanlı müziğine ilmî, asrî ve medenî bir teori kazandırmak maksadıyla başlatılan bir sürecin ürünüdür. Bu teorinin, üç mevlevi şeyhi ile üç müntesibin ortak çalışmalarıyla üretildiğiyle ilgili olarak Öztuna tarafından geliştirilmiş ve yaygın şekilde kabul gören kısa bir anlatı vardır. Bu makalede, Osmanlı müziğinde, teori alanını modernleştirmek için Rauf Yekta, Suphi Ezgi ve Sadeddin Arel tarafından yapılan müdahaleler, tarihsel belge, tanıklık ve anılara dayalı olarak ele alınmaktadır. Araştırmanın amacı geliştirilen teorilerle ilgili olayların ayrıntılı bir kronolojisini oluşturmak; bu teorilerin inşasında doğrudan veya dolaylı şekilde rol alanları belirlemek ve tüm bulguları prosopografik çerçevede değerlendirilmektir. Kronolojide, sürecin bilinmeyen, ihmal edilmiş olan, az veya yanlış bilinen ayrıntılarına odaklanılmıştır. Veriler ışığında, teorinin modernleştirilmesi çalışmalarına katılanlar, Rauf Yekta ve Sadeddin Arel isimleri etrafında ele alınmıştır. Buna göre Rauf Yekta’nın etrafındaki isimler Mevlevi şeyhleri Ataullah ve Celaleddin, matematikçi Salih Zeki Bey ve dolaylı olarak Mikail Mishaqa’dır. Arel’in etrafında toplanan isimlerden Suphi Ezgi ve Salih Murad Uzdilek çalışmalara doğrudan katılırken, Yılmaz Öztuna da, sürecin tarihyazım boyutunda dolaylı olarak yer almıştır. Bu arada Mevlevi Şeyhi Hüseyin Fahreddin’in ise Öztuna’nın yaptığı bir hatadan dolayı çalışmalara dahil edildiği ortaya çıkmıştır. Araştırmanın prosopografik boyutu, modernleştiricilerin, basın, yabancı elçilikler, yabancı okullar, sufi tarikatlar, bürokratlar, siyasi partiler, misyonerler, edebiyatçılar ve masonlar gibi çok çeşitli sosyal, siyasal ve entelektüel çevrelerle girift ilişkiler içinde olduklarını göstermiştir. Teoriyi modernleştirmek isteyenler, yaptıkları müdahaleleri bilim ve ilerleme fikri üzerinden meşrulaştırmaya çabalamışlar; Garpçılık ve Comte pozitivizmini ise bir topyekün kurtuluş çaresi olarak görmüşlerdir. Ses sistemi ve teorik içerikle ilgili temel araştırmaların tümü, Rauf Yekta tarafından yapılmış olmasına rağmen, ölümünden sonra bu içerik, Arel tarafından, Batı armonik tonalitesine uygun olarak dönüştürülmüş ve bu son haliyle de, Türk müziği teorisi olarak bilinir olmuştur.

Makale detayları

TÜRK MÜZİĞİNDE YEKTA, EZGİ VE AREL TEORİLERİNİN POZİTİVİST İNŞASI: KISA FAKAT ELEŞTİREL BİR TARİHÇE

Yazarlar: Okan Murat ÖZTÜRK

Yayıncı: Ege University

Ana Başlıklar: Müzik

Dergi: Eurasian Journal of Music and Dance 2020 Issue 16, pp.171-215

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000422893

pISSN: 2651-4818

Sayı

Yazarlar:

Okan Murat ÖZTÜRK

Yayıncı:

Ege University

Ana Başlıklar:

Müzik

Dergi:

Eurasian Journal of Music and Dance 2020 Issue 16, pp.171-215

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000422893

pISSN:

2651-4818