Osmanlı Tâbiiyet Hukuku Bağlamında Gerçek Vatandaşlık Statüsünün Önemi Göç, İltica Ve Sığınma Olguları Üzerinden Tarihî Bir Değerlendirme

İrem Karakoç

Makale detayları

Osmanlı Tâbiiyet Hukuku Bağlamında Gerçek Vatandaşlık Statüsünün Önemi Göç, İltica Ve Sığınma Olguları Üzerinden Tarihî Bir Değerlendirme

Yazarlar:

İrem Karakoç

Yayıncı:

Necmettin Erbakan University

Ana Başlıklar:

Hukuk

Dergi:

Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.255-296

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001282087

pISSN:

2667-4076

Anahtar kelimeler:

Özet:

 18inci yüzyıldan itibaren Osmanlı Devletinde zimmilerin bir kısmının önce Avrupa devletlerinin himaye ettiği beratlısı sonra da vatandaşı oldukları bilinmektedir. Devlet kendi egemenlik hakkına dayanarak kendi uyrukluğunun kazanılması veya kaybedilmesi kurallarını serbestçe belirleyebildiği gibi tebaasını kendi mahkemelerinde yargılayabilirdi. Fakat kuruluş ve yükseliş dönemlerinde İslam dininin tüm insanları koruyucu ve kucaklayıcı ılımlı ve insancıl esasları çerçevesinde, hukuk alanında, müstemen ve gayrimüslimlere eman ve ahitnamelerle sunulan haklar zamanla dinvicdan özgürlüğünün kapsamını aşmış; kapitülasyona evrilmiş ve 1800lerden itibaren devletin egemenlik hakkı iyice sınırlanmıştır. Kapitülasyonlar, ticari anlaşmalar gibi görünmesine rağmen adli hükümler de içerdiklerinden Osmanlı tebasının ülke değiştirmeden vatandaşlık değiştirerek asli tebanın kendi ülkesinde azınlıkta kalması gibi bir sonucu olmuştur. Bu durum ticaretten tercüman ayrıcalığına; mahmîlikten zimmiliğe kadar tüm sistemi etkilemiş devletin çöküşünde etken olmuştur. Çalışmamızın konusunun, gündemimizde olan göç-göçmen, sığınma-sığınmacı ve iltica-mülteci kavramları ile de bağ kurularak açıklanmasının daha doğru olduğu düşünülmüştür. Nitekim bu kavramlar birbirine yakın anlamlı oldukları için birbiri yerine kullanılmakta vatandaşlık statüsü ile kolaylıkla ilişkilendirilebilmektedir. Göç-göçmen, iltica-mülteci, sığınma-sığınmacı, koruma-koruma altındaki yabancı gibi kavramlar vatandaşlık ve yabancılık statülerinden tamamen farklı durumlarkavramlardır. Devletin son dönemlerinde yaşanan vatandaşlık sorunsalı vatandaşlık-yabancılık statülerinin tespiti bağlamında hukukta kavramlar, tanımlar, kurumlar ve kuralların ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu tarihî tecrübeler göçmen, mülteci, sığınmacı kavramlarının vatandaşlıkla karıştırılması, başka bir deyişle bunların sonunda mutlaka vatandaşlığa dönüşeceği gibi bir anlayışın yerleşmesinin de ne denli tehlikeli sonuçları olabileceğinin göstergesidir. Bilindiği gibi vatandaş-yabancı kavramları normal şartlar altında ve genellikle barış zamanında bir kişinin devletle arasında olanolmayan tabiiyet rabıtasını anlatan iç hukuk kavramlarıdır. Vatandaş kimliği verilenlerin, vatandaşlığın manevi unsuruna ne kadar sahip olduğunun asla ölçülemeyeceğinin iyi değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim Batılı devletlerin Osmanlı ülkesindeki bazı toplulukları himaye etmeye başladıkları sürecin sonunda devletin parçalanması kaçınılmaz olmuştur.

 18inci yüzyıldan itibaren Osmanlı Devletinde zimmilerin bir kısmının önce Avrupa devletlerinin himaye ettiği beratlısı sonra da vatandaşı oldukları bilinmektedir. Devlet kendi egemenlik hakkına dayanarak kendi uyrukluğunun kazanılması veya kaybedilmesi kurallarını serbestçe belirleyebildiği gibi tebaasını kendi mahkemelerinde yargılayabilirdi. Fakat kuruluş ve yükseliş dönemlerinde İslam dininin tüm insanları koruyucu ve kucaklayıcı ılımlı ve insancıl esasları çerçevesinde, hukuk alanında, müstemen ve gayrimüslimlere eman ve ahitnamelerle sunulan haklar zamanla dinvicdan özgürlüğünün kapsamını aşmış; kapitülasyona evrilmiş ve 1800lerden itibaren devletin egemenlik hakkı iyice sınırlanmıştır. Kapitülasyonlar, ticari anlaşmalar gibi görünmesine rağmen adli hükümler de içerdiklerinden Osmanlı tebasının ülke değiştirmeden vatandaşlık değiştirerek asli tebanın kendi ülkesinde azınlıkta kalması gibi bir sonucu olmuştur. Bu durum ticaretten tercüman ayrıcalığına; mahmîlikten zimmiliğe kadar tüm sistemi etkilemiş devletin çöküşünde etken olmuştur. Çalışmamızın konusunun, gündemimizde olan göç-göçmen, sığınma-sığınmacı ve iltica-mülteci kavramları ile de bağ kurularak açıklanmasının daha doğru olduğu düşünülmüştür. Nitekim bu kavramlar birbirine yakın anlamlı oldukları için birbiri yerine kullanılmakta vatandaşlık statüsü ile kolaylıkla ilişkilendirilebilmektedir. Göç-göçmen, iltica-mülteci, sığınma-sığınmacı, koruma-koruma altındaki yabancı gibi kavramlar vatandaşlık ve yabancılık statülerinden tamamen farklı durumlarkavramlardır. Devletin son dönemlerinde yaşanan vatandaşlık sorunsalı vatandaşlık-yabancılık statülerinin tespiti bağlamında hukukta kavramlar, tanımlar, kurumlar ve kuralların ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu tarihî tecrübeler göçmen, mülteci, sığınmacı kavramlarının vatandaşlıkla karıştırılması, başka bir deyişle bunların sonunda mutlaka vatandaşlığa dönüşeceği gibi bir anlayışın yerleşmesinin de ne denli tehlikeli sonuçları olabileceğinin göstergesidir. Bilindiği gibi vatandaş-yabancı kavramları normal şartlar altında ve genellikle barış zamanında bir kişinin devletle arasında olanolmayan tabiiyet rabıtasını anlatan iç hukuk kavramlarıdır. Vatandaş kimliği verilenlerin, vatandaşlığın manevi unsuruna ne kadar sahip olduğunun asla ölçülemeyeceğinin iyi değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim Batılı devletlerin Osmanlı ülkesindeki bazı toplulukları himaye etmeye başladıkları sürecin sonunda devletin parçalanması kaçınılmaz olmuştur.

 18inci yüzyıldan itibaren Osmanlı Devletinde zimmilerin bir kısmının önce Avrupa devletlerinin himaye ettiği beratlısı sonra da vatandaşı oldukları bilinmektedir. Devlet kendi egemenlik hakkına dayanarak kendi uyrukluğunun kazanılması veya kaybedilmesi kurallarını serbestçe belirleyebildiği gibi tebaasını kendi mahkemelerinde yargılayabilirdi. Fakat kuruluş ve yükseliş dönemlerinde İslam dininin tüm insanları koruyucu ve kucaklayıcı ılımlı ve insancıl esasları çerçevesinde, hukuk alanında, müstemen ve gayrimüslimlere eman ve ahitnamelerle sunulan haklar zamanla dinvicdan özgürlüğünün kapsamını aşmış; kapitülasyona evrilmiş ve 1800lerden itibaren devletin egemenlik hakkı iyice sınırlanmıştır. Kapitülasyonlar, ticari anlaşmalar gibi görünmesine rağmen adli hükümler de içerdiklerinden Osmanlı tebasının ülke değiştirmeden vatandaşlık değiştirerek asli tebanın kendi ülkesinde azınlıkta kalması gibi bir sonucu olmuştur. Bu durum ticaretten tercüman ayrıcalığına; mahmîlikten zimmiliğe kadar tüm sistemi etkilemiş devletin çöküşünde etken olmuştur. Çalışmamızın konusunun, gündemimizde olan göç-göçmen, sığınma-sığınmacı ve iltica-mülteci kavramları ile de bağ kurularak açıklanmasının daha doğru olduğu düşünülmüştür. Nitekim bu kavramlar birbirine yakın anlamlı oldukları için birbiri yerine kullanılmakta vatandaşlık statüsü ile kolaylıkla ilişkilendirilebilmektedir. Göç-göçmen, iltica-mülteci, sığınma-sığınmacı, koruma-koruma altındaki yabancı gibi kavramlar vatandaşlık ve yabancılık statülerinden tamamen farklı durumlarkavramlardır. Devletin son dönemlerinde yaşanan vatandaşlık sorunsalı vatandaşlık-yabancılık statülerinin tespiti bağlamında hukukta kavramlar, tanımlar, kurumlar ve kuralların ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu tarihî tecrübeler göçmen, mülteci, sığınmacı kavramlarının vatandaşlıkla karıştırılması, başka bir deyişle bunların sonunda mutlaka vatandaşlığa dönüşeceği gibi bir anlayışın yerleşmesinin de ne denli tehlikeli sonuçları olabileceğinin göstergesidir. Bilindiği gibi vatandaş-yabancı kavramları normal şartlar altında ve genellikle barış zamanında bir kişinin devletle arasında olanolmayan tabiiyet rabıtasını anlatan iç hukuk kavramlarıdır. Vatandaş kimliği verilenlerin, vatandaşlığın manevi unsuruna ne kadar sahip olduğunun asla ölçülemeyeceğinin iyi değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim Batılı devletlerin Osmanlı ülkesindeki bazı toplulukları himaye etmeye başladıkları sürecin sonunda devletin parçalanması kaçınılmaz olmuştur.

 18inci yüzyıldan itibaren Osmanlı Devletinde zimmilerin bir kısmının önce Avrupa devletlerinin himaye ettiği beratlısı sonra da vatandaşı oldukları bilinmektedir. Devlet kendi egemenlik hakkına dayanarak kendi uyrukluğunun kazanılması veya kaybedilmesi kurallarını serbestçe belirleyebildiği gibi tebaasını kendi mahkemelerinde yargılayabilirdi. Fakat kuruluş ve yükseliş dönemlerinde İslam dininin tüm insanları koruyucu ve kucaklayıcı ılımlı ve insancıl esasları çerçevesinde, hukuk alanında, müstemen ve gayrimüslimlere eman ve ahitnamelerle sunulan haklar zamanla dinvicdan özgürlüğünün kapsamını aşmış; kapitülasyona evrilmiş ve 1800lerden itibaren devletin egemenlik hakkı iyice sınırlanmıştır. Kapitülasyonlar, ticari anlaşmalar gibi görünmesine rağmen adli hükümler de içerdiklerinden Osmanlı tebasının ülke değiştirmeden vatandaşlık değiştirerek asli tebanın kendi ülkesinde azınlıkta kalması gibi bir sonucu olmuştur. Bu durum ticaretten tercüman ayrıcalığına; mahmîlikten zimmiliğe kadar tüm sistemi etkilemiş devletin çöküşünde etken olmuştur. Çalışmamızın konusunun, gündemimizde olan göç-göçmen, sığınma-sığınmacı ve iltica-mülteci kavramları ile de bağ kurularak açıklanmasının daha doğru olduğu düşünülmüştür. Nitekim bu kavramlar birbirine yakın anlamlı oldukları için birbiri yerine kullanılmakta vatandaşlık statüsü ile kolaylıkla ilişkilendirilebilmektedir. Göç-göçmen, iltica-mülteci, sığınma-sığınmacı, koruma-koruma altındaki yabancı gibi kavramlar vatandaşlık ve yabancılık statülerinden tamamen farklı durumlarkavramlardır. Devletin son dönemlerinde yaşanan vatandaşlık sorunsalı vatandaşlık-yabancılık statülerinin tespiti bağlamında hukukta kavramlar, tanımlar, kurumlar ve kuralların ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu tarihî tecrübeler göçmen, mülteci, sığınmacı kavramlarının vatandaşlıkla karıştırılması, başka bir deyişle bunların sonunda mutlaka vatandaşlığa dönüşeceği gibi bir anlayışın yerleşmesinin de ne denli tehlikeli sonuçları olabileceğinin göstergesidir. Bilindiği gibi vatandaş-yabancı kavramları normal şartlar altında ve genellikle barış zamanında bir kişinin devletle arasında olanolmayan tabiiyet rabıtasını anlatan iç hukuk kavramlarıdır. Vatandaş kimliği verilenlerin, vatandaşlığın manevi unsuruna ne kadar sahip olduğunun asla ölçülemeyeceğinin iyi değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim Batılı devletlerin Osmanlı ülkesindeki bazı toplulukları himaye etmeye başladıkları sürecin sonunda devletin parçalanması kaçınılmaz olmuştur.

Makale detayları

Osmanlı Tâbiiyet Hukuku Bağlamında Gerçek Vatandaşlık Statüsünün Önemi Göç, İltica Ve Sığınma Olguları Üzerinden Tarihî Bir Değerlendirme

Yazarlar:

İrem Karakoç

Yayıncı:

Necmettin Erbakan University

Ana Başlıklar:

Hukuk

Dergi:

Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.255-296

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001282087

pISSN:

2667-4076

Vatandaşlık

Kapitülasyon

Himaye

Tabiiyet-i Osmaniyye Nizamnamesi

İltica

Göç.

Vatandaşlık

Kapitülasyon

Himaye

Tabiiyet-i Osmaniyye Nizamnamesi

İltica

Göç.

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: İrem Karakoç

Yayıncı: Necmettin Erbakan University

Ana Başlıklar: Hukuk

Dergi: Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.255-296

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2023

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001282087

pISSN: 2667-4076

Sayı

Yazarlar:

İrem Karakoç

Yayıncı:

Necmettin Erbakan University

Ana Başlıklar:

Hukuk

Dergi:

Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.255-296

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001282087

pISSN:

2667-4076