ŞEMSETTİN SAMİ VE İDİL-URAL TATARLARI

Hüseyin BARGAN

doi:https://doi.org/10.18345/tm.11430

Makale detayları

ŞEMSETTİN SAMİ VE İDİL-URAL TATARLARI

Yazarlar:

Hüseyin BARGAN

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkology 2016 Vol.26 Issue 1, pp.51-60

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2016

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000696128

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3188

DOI:

https://doi.org/10.18345/tm.11430

Özet:

 


Sami Frashëri whose didactic and encyclopedist identity is known among
Idel-Ural Tatars, according to Rızaeddin Fahreddin, is in the first place with
Ahmet Mithat Efendi in terms of popularity among the Muslims in Russia.
Kamusu’l A’lam was the reason why Sami Frashëri is so popular in a large
area from Idel-Ural to Turkistan. The periodical named Hafta, twenty issues
published by Sami Frashëri, was followed in Idel-Ural area. Kadınlar was
Sami Frashëri’s first work to be published in Tatar language. Fatih Kerimi
publishes this book with the name Hatunlar Vezaifi in Tatar language in
Orenburg. Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, the first novel of the new Turkish
literature, was translated into Tatar in 1904. It can be understood that this first
Turkish novel published in Orenburg with the name Muaşaka Yahut Beg ile
Fitnat Hanım pioneered the common themes of Tatar literature such as the
education of girls and involuntary marriages of girls under their parents’
pressure. The play Seydi Yahya was adapted as Zalim Açlık İspanyalı Seydi
Yahya Beyanında in 1906 and published in Tatar language. Rızaeddin Fahreddin, who wrote many monographies and biographies, has noteworthy
comments on Kamusu’l A’lam of Sami Frashëri.

.

 


İdil-Ural Tatarları arasında öğretici ve ansiklopedist kimliğiyle tanınan Şemsettin Sami, Rızaettin Fahrettin’e göre, Türk yazarları içinde Rusya Müslümanları arasında bilinirlik açısından Ahmet Mithat Efendi’yle birlikte birinci sırada yer alır. Şemsettin Sami’nin İdil-Ural’dan Türkistan’a kadar geniş bir coğrafyada meşhur olmasının sebebi Kamusu’l-A’lâm’ıdır. Şemsettin Sami’nin yirmi sayı çıkardığı Hafta dergisi İdil-Ural bölgesinde de takip edilir. Şemsettin Sami’nin Tatar basınında yayınlanan ilk eseri, öğretici mahiyetteki Kadınlar adlı kitabı olur. Fatih Kerimi, Şemsettin Sami’nin bu kitabını 1899’da Hatunlar Vezâifi adıyla Orenburg’da Tatarca olarak yayınlar. Yeni Türk edebiyatının ilk romanı kabul edilen Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseri de 1904’te Tatarcaya aktarılır. Muaşaka Yahud Talat Beg ile Fitnat Hanım adıyla Orenburg’da basılan bu ilk Türk romanının, yeni yeni oluşmakta olan yeni Tatar edebiyatı hikâye ve romanlarında bolca görülen kız çocuklarının eğitimi, kızların kendi istekleri dışında ana-babalar tarafından zorla evlendirilmek istenmeleri temasına öncülük ettiği anlaşılmaktadır. Kazan’daki kitapçılarda satılmakta olan Seydi Yahya tiyatrosu,  Fatih Halidi tarafından adaptesi yapılarak 1906’da Zâlim Açlık İspanyalı Seydi Yahya Beyanında adıyla Tatarca olarak yayınlar. Pek çok monografi ve biyografiler kaleme almış olan Rızaettin Fahrettin’in Şemsettin Sami’nin Kamusu’l-A’lâm’ı hakkındaki tespitleri dikkat çekicidir.

.

Makale detayları

ŞEMSETTİN SAMİ VE İDİL-URAL TATARLARI

Yazarlar: Hüseyin BARGAN

Yayıncı: Istanbul University

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Journal of Turkology 2016 Vol.26 Issue 1, pp.51-60

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2016

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000696128

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-3188

DOI: https://doi.org/10.18345/tm.11430

Sayı

Yazarlar:

Hüseyin BARGAN

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkology 2016 Vol.26 Issue 1, pp.51-60

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2016

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000696128

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3188

DOI:

https://doi.org/10.18345/tm.11430