SALAT TEPE RİTÜELLERİNE İLİŞKİN BULGULARINHİTİT-HURRİ METİNLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Kurtuluş KIYMET

Makale detayları

SALAT TEPE RİTÜELLERİNE İLİŞKİN BULGULARINHİTİT-HURRİ METİNLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Yazarlar:

Kurtuluş KIYMET

Yayıncı:

Mersin University

Dergi:

OLBA 2018 Issue 26, pp.29-96

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000531155

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2687-6558

pISSN:

1301-7667

Özet:

 

Salat Tepe is located ca. 25km east of Bismil, Diyarbakır. Salvage excavations
  have been carried out in the mound between the years 2000-2013. The site will be
  flooded by the Ilısu Dam. The settlement history of Salat Tepe begins in the Early
  Chalcolithic Period. Five main periods defined by gaps have been determined from
  the 5th Millennium BCE to CE 19th century. The mound has been abandoned after the
  Early Bronze Age I and was resettled in the Early Bronze Age IV. A settlement continuity has been determined from ca. 2400-1400 BCE; the Early Bronz Age IV (Period
  IIA: Level 6-5), Middle Bronze Age I-II (Period IIB: Level 4-3) and Late Bronze Age I
  (Period IIC: Level 2-1). Salat Tepe has been once more abandoned towards the middle
  of the Late Bronze Age and was resettled in the Early Iron Age.The traces of some ritual
  activities, such as animal bones showing bloody sacrifice and ritual objects showing
  bloodless sacrifice, have been found during the excavations carried out in the mound.
  The animal bones belong to piglet, puppy, deer, lamb and cattle, and the objects used
  during rituals are made mainly of clay and of stone and metal. These objects have been
  found in fills on thresholds, in pits dug under foundations, and in pits dug into fills.
  Some animal bones were placed into bowls. These rituals were probably performed
  according to some needs. The settlement at Salat Tepe shows multiple traces of fire
  and earthquake in several levels. Thus, the destruction caused by earthquakes might
  have forced the inhabitants to perform foundation rituals for securing their new dwellings they wished to use for a long time. These rituals “close” former levels or convert
  the function of buildings. It is possible to compare the Hittite-Hurrian cuneiform texts
  with the archaeological finds of Salat Tepe. Although most of the Hittite texts appear
  after the end of the Middle Bronze Age I settlement in Salat Tepe, these texts include
  a long tradition; thus, a substantial part of similarities between the cuneiform texts and
  archaeological finds are determined. This gives us the chance of a better comprehension
  of the archeological material. In this respect, magical texts are significant sources, since
  numerous sacrifice pits like those in Salat Tepe bear bloody and bloodless sacrifices.
  According to Hittite-Hurrian cuneiform texts, the main element regarding sacrifices is the pit. Bird and pig are primarily sacrificed, and piglet is the most preferred sacrificion
  at Salat Tepe. Although no remains resembling burning of birds are detected at Salat
  Tepe, several burned animal bones are recovered in level 5. The sacrificed piglets in
  bowls placed face down in levels 4 and 2 resemble the sacrificion between rooms A
  and B at Yazılıkaya. Ritual traces are also determined in pits dug under foundations.
  According to Hittite-Hurrian texts many offerings had been placed under foundations,
  and many ritual objects made of paste, clay and metal had been placed in sacrificial
  pits. Within these objects clay figurines, and models of ears and ladders made of silver
  take place. In Salat Tepe, mainly human and animal figurines were used during rituals. In this study, the possible relations of Salat Tepe rituals with Hurrian rituals will
  be handled. Hittite ritual texts with Hurrian influence show obvious similarities to the
  ritual activities in Salat Tepe. According to the cuneiform texts, Hurrians lived in North
  Mesopotamia together with Semitic societies from the Akkadian period onwards. Over
  the time, Hurrians stretched out to the west of the Euphrates, and their existence in these
  lands is also recorded in the Hittite texts. Tunip-Tešup, king Tikunani with a Hurrian
  name, is recorded in the Hattušili I period. The kingdom of Tikunani is suggested
  to be located between the Euphrates and the Tigris, in the Upper Tigris Region. The
  Hittite kings Hattušili I and Muršili I fought with the Hurrians in Northern Syria and
  Southeastern Anatolia. Hurrian presence in this region is recorded also in later Hittite
  texts. Thus, Salat Tepe might have been settled by Hurrians, and the archaeological
  evidence of ritual activities recorded in the Hittite-Hurrian texts seem to have been
  uncovered in the mound.

 

Salat Tepe, Diyarbakır’ın Bismil İlçesi’nin 25 km doğusunda yer almaktadır.
  Höyükte 2000-2013 yılları arasında bir kurtarma kazısı yapılmıştır. Ilısu Barajı’nın
  suları altında kalacak olan Salat Tepe’nin iskân tarihi Erken Kalkolitik dönemle başlamaktadır. MÖ 5. binden M.S. 19. yüzyıla kadar olan zaman diliminde zamansal boşluklarla birbirinden ayrılan beş ana dönem saptanmıştır. Erken Tunç Çağı I’den sonra
  höyük terk edilmiş ve Erken Tunç IV’te tekrar yerleşime açılmıştır. Yaklaşık olarak
  MÖ 2400’den M.Ö. 1400’e kadar kesintisiz bir yerleşim görülmektedir. Bu tarih aralığı Erken Tunç IV (Dönem IIA: Tabaka 6-5), Orta Tunç (Dönem IIB: Tabaka 4-3) ve
  Geç Tunç I (Dönem IIC: Tabaka 2-1) Çağları’na karşılık gelmektedir. Salat Tepe, Geç
  Tunç Çağı ortalarında tekrar terk edilmiş ve Erken Demir Çağı’nda bir kez daha iskâna
  açılmıştır. Höyükte yapılan kazılar sonucunda birtakım ritüellerin arkeolojik izlerine
  ulaşılmıştır. Bu arkeolojik izler kanlı kurban olarak adlandırdığımız hayvan kemikleri
  ve kansız kurban olarak tanımladığımız ritüel nesneleridir. Hayvan kemikleri yavru
  köpek, yavru domuz, genç bir geyik, kuzu ve büyük baş hayvanlardan oluşmaktadır.
  Ritüel nesneleri çoğunlukla kil olmak üzere, taş ve metalden yapılmıştır. Bu arkeolojik
  buluntular kapı eşiklerinde, temellerin altındaki çukurlarda, bina molozuna kazılmış
  çukurlarda, çukurlara yerleştirilen kapların içerisinde bulunmuştur. İnsanları bu türlü
  ritüelleri yapmaya iten sebepler olmalıdır. Salat Tepe’de deprem ve yangın izlerine
  rastlanmıştır. Konutları depremle yerle bir olan insanların yeni binalarını inşa ederlerken onun daha sağlam ve uzun ömürlü olması için birtakım yapı ritüelleri gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır. Bu ritüellerle bir önceki tabaka “kapatılmış”, ya da binaların işlevi dönüştürülmüştür. Salat Tepe’de gördüğümüz ritüel içerikli arkeolojik buluntuları
  Hitit-Hurri çiviyazılı belgeleri ile karşılaştırma imkânı vardır. Her ne kadar Hitit-Hurri
  metinlerinin çoğu, Salat Tepe’de Orta Tunç Çağı I yerleşiminin sona ermesinden sonra
  ortaya çıksa da bu çiviyazılı belgelerle, arkeolojik belgeler arasında kimi benzerlikler
  kurulabilmektedir. Bu durum kazılar sonucunda elde edilen buluntuları daha iyi anlama olanağını bizlere vermektedir. Salat Tepe’de yapı ritüelleri gerçekleştirilmiş olsa
  bile bunu Hitit-Hurri çiviyazılı belgeleri ile karşılaştırırken sadece yapı ritüellerine
  değil, sayısı bir hayli fazla olan büyü metinlerine de başvurulmalıdır. Çünkü büyü
  metinlerinde, tıpkı Salat Tepe’de örneklerini gördüğümüz gibi kurban çukurları ve o
  çukurlarda sunulan kanlı ve kansız kurban örnekleri mevcuttur. Hitit-Hurri çiviyazılı
  belgelerinde kurban söz konusu olduğunda başlıca unsurlardan biri kurban çukurlarıdır. Bu çukurlarda sunulan hayvanlar arasında kuş ve domuz bulunmaktadır. Salat
  Tepe’de domuz yavrusu en çok tercih edilen kurban hayvanları arasındadır. Kuşların
  yakılması örneğine rastlanmasa da 5. tabakada yanmış hayvan kemikleri görülmüştür.
  4. ve 2. tabakalarda gördüğümüz ters çevrilmiş kâse içindeki yavru domuz kurbanı da
  Yazılıkaya A ve B odaları arasındaki kurbanı hatırlatmaktadır. Ritüel kalıntıları temellerin altındaki çukurlardan da elde edilmiştir. Hitit metinlerine göre temellerin altına çok
  miktarda sunu konmakta, kurban çukurlarına hamur, kil ve metalden yapılma pek çok
  ritüel nesnesi bırakılmaktadır. Bunlar arasında pişmiş toprak figürinler, gümüşten kulak
  ve merdiven modelleri yer almaktadır. Salat Tepe’deki başlıca ritüel buluntular insan
  ve hayvan figürinleridir. Bu çalışmada Salat Tepe ritüellerini Hurriler’le ilişkili tutmak
  mümkün müdür sorusuna yanıt aranacaktır. Burada gördüğümüz ritüel uygulamalarının Hurri etkili Hitit metinleri ile olan benzerlikleri açıktır. Bunun yanı sıra çiviyazılı
  metinler Kuzey Mezopotamya’da Akad döneminden itibaren Hurriler’in Sami toplumlarla birlikte yaşadığını kanıtlamaktadır. Hurriler, zaman içerisinde Fırat’ın batısına
  yayılmışlardır. Fırat ve Dicle arasındaki varlıkları da Hitit metinleri ile saptanmaktadır.
  Hurrice bir isim taşıyan Tunip-Tešup adlı bir kralın hüküm sürdüğü Tikunani krallığının varlığı I. Hattušili dönemi metinlerinden bilinmektedir. Tikunani krallığının Yukarı
  Dicle havzasında yer aldığı düşünülmektedir. Hitit kralları I. Hattušili ve I. Muršili,
  Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu’da Hurriler’e karşı mücadele etmişlerdir. Bu
  çevredeki Hurri varlığını daha sonraki Hitit metinleri de doğrulamaktadır. Buna göre
  Salat Tepe’nin Hurriler tarafından iskân edilmiş olması mümkündür ve Salat Tepe’de
  açığa çıkan ritüel kalıntıları da Hitit-Hurri metinlerinde anlatılan ritüellerin arkeolojik
  kanıtları görünümündedir.

Makale detayları

SALAT TEPE RİTÜELLERİNE İLİŞKİN BULGULARINHİTİT-HURRİ METİNLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Yazarlar: Kurtuluş KIYMET

Yayıncı: Mersin University

Dergi: OLBA 2018 Issue 26, pp.29-96

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 4/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000531155

Sıklık: Yıllık

eISSN: 2687-6558

pISSN: 1301-7667

Sayı

Yazarlar:

Kurtuluş KIYMET

Yayıncı:

Mersin University

Dergi:

OLBA 2018 Issue 26, pp.29-96

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000531155

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2687-6558

pISSN:

1301-7667