The Etymology of the Word oruk in the Tonyukuk Inscription

Süleyman Hilmi Kızıldağ; Abdullah Yıldırım

Makale detayları

The Etymology of the Word oruk in the Tonyukuk Inscription

Yazarlar:

Süleyman Hilmi Kızıldağ | Abdullah Yıldırım

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) Issue 40, pp.97-110

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001318471

pISSN:

1305-5992

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Apart from the important historical information the 8th century Tonyukuk inscription contains, the inscription contributes greatly to the vocabulary of Old Turkic. In particular, the word oruk believed to be one of the words found only in the Tonyukuk inscription but not in the other Old Turkic inscriptions received great etymological attention. Unlike the previous studies, this paper claims that the word derives from the word or, pit, ditch, channel, dug place, space, which is found in historical Turkic texts and continues to exist in some Turkic dialects today. This study conducted a prospective analysis on the word oruk giving primarily the Turcologists contextual meaning of the word in the Tonyukuk inscription, the place of the line in the plot of the inscription, the reading and translations of the line. Then, it indicates the uses of the word in historical texts and dictionaries and its meanings in contemporary Turkish dialects where it continues to exist, thus, stating the meanings the word acquired in a historical context. Finally, based on this analysis In the light of all these data, the word is scrutinized semantically and morphologically to construct a new evaluation about its etymology.

 Apart from the important historical information the 8th century Tonyukuk inscription contains, the inscription contributes greatly to the vocabulary of Old Turkic. In particular, the word oruk believed to be one of the words found only in the Tonyukuk inscription but not in the other Old Turkic inscriptions received great etymological attention. Unlike the previous studies, this paper claims that the word derives from the word or, pit, ditch, channel, dug place, space, which is found in historical Turkic texts and continues to exist in some Turkic dialects today. This study conducted a prospective analysis on the word oruk giving primarily the Turcologists contextual meaning of the word in the Tonyukuk inscription, the place of the line in the plot of the inscription, the reading and translations of the line. Then, it indicates the uses of the word in historical texts and dictionaries and its meanings in contemporary Turkish dialects where it continues to exist, thus, stating the meanings the word acquired in a historical context. Finally, based on this analysis In the light of all these data, the word is scrutinized semantically and morphologically to construct a new evaluation about its etymology.

 Apart from the important historical information the 8th century Tonyukuk inscription contains, the inscription contributes greatly to the vocabulary of Old Turkic. In particular, the word oruk believed to be one of the words found only in the Tonyukuk inscription but not in the other Old Turkic inscriptions received great etymological attention. Unlike the previous studies, this paper claims that the word derives from the word or, pit, ditch, channel, dug place, space, which is found in historical Turkic texts and continues to exist in some Turkic dialects today. This study conducted a prospective analysis on the word oruk giving primarily the Turcologists contextual meaning of the word in the Tonyukuk inscription, the place of the line in the plot of the inscription, the reading and translations of the line. Then, it indicates the uses of the word in historical texts and dictionaries and its meanings in contemporary Turkish dialects where it continues to exist, thus, stating the meanings the word acquired in a historical context. Finally, based on this analysis In the light of all these data, the word is scrutinized semantically and morphologically to construct a new evaluation about its etymology.

 Tonyukuk yazıtı, içerdiği önemli tarihî bilgilerin yanı sıra Eski Türkçenin söz varlığına büyük ölçüde katkı sağlayan yazıtlardan biri olması açısından da önemlidir. Eski Türk yazıtlarından yalnızca Tonyukuk yazıtında tanıklanıp diğer yazıtlarda bulunmayan sözcüklerden biri olan oruk sözcüğü üzerine daha önce etimolojik görüşler belirtilmiştir. Bu çalışmada, önceki çalışmalardan farklı olarak sözcüğün tarihî Türk metinlerinde bulunan ve günümüzde bazı Türk lehçelerinde de varlığını sürdüren or çukur, hendek, kanal, kazılmış yer, boşluk sözcüğünden türediği öne sürülmüştür. Çalışmada, oruk sözcüğü üzerine prospektif bir inceleme yapılmıştır. Öncelikle sözcüğün Tonyukuk yazıtında geçtiği yerdeki bağlam anlamı, satırın yazıtta anlatılan olay örgüsündeki yeri, satırın Türkologlar tarafından okunması ve çevirileri hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından sözcüğün tarihî metinler ve sözlüklerdeki kullanımları gösterilmiş, yaşamaya devam ettiği çağdaş Türk lehçelerindeki anlamları belirtilmiştir. Böylece sözcüğün süreç içerisinde kazandığı ve karşıladığı anlamlar belirtilmiştir. Daha sonra sözcüğün etimolojisi üzerine önceden yapılmış olan çalışmalardan bahsedilmiştir. Bütün bu verilerin ışığında oruk sözcüğü, anlambilimsel ve biçimbilimsel açıdan incelenerek sözcüğün etimolojisi hakkında yeni bir değerlendirme yapılmıştır.

Makale detayları

The Etymology of the Word oruk in the Tonyukuk Inscription

Yazarlar:

Süleyman Hilmi Kızıldağ | Abdullah Yıldırım

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) Issue 40, pp.97-110

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001318471

pISSN:

1305-5992

Tonyukuk inscription

the word oruk

etymology

vocabulary

noun or.Tonyukuk Yazıtı

oruk sözcüğü

etimoloji

söz varlığı

or ismi

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Süleyman Hilmi Kızıldağ | Abdullah Yıldırım

Yayıncı: Hacettepe University

Ana Başlıklar: Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi: Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) Issue 40, pp.97-110

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2024

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001318471

pISSN: 1305-5992

Sayı

Yazarlar:

Süleyman Hilmi Kızıldağ | Abdullah Yıldırım

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) Issue 40, pp.97-110

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001318471

pISSN:

1305-5992