Rivayet Bağlamında Tefsîru'l-Kummî

Enes Özdemir

Makale detayları

Rivayet Bağlamında Tefsîru'l-Kummî

Yazarlar:

Enes Özdemir

Yayıncı:

Gaziantep University

Ana Başlıklar:

Tefsir

Dergi:

İlahiyat Akademi Issue 18, pp.299-320

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001306902

pISSN:

2149-3979

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Tefsirler genel manada rivayet ve dirayet şeklinde başlıca iki gruba ayrılır. Tasnif edilirken mevcut tefsirlerin bunlardan hangi gruba dahil olacağını tayinde genellikle en belirgin yön dikkate alınır. Tefsirleri bütünüyle rivayet veya dirayet tefsiri olarak kategorize etmek pek mümkün değildir. Dirayet olarak kabul edilen tefsirlerde çok sayıda rivayet bulunduğu gibi klasik bir rivayet tefsirinde de dirayete yer verilebilir. Bir tefsir eserinin içerisinde yer alan rivayet ve dirayete dair malumat, müellifinin düşünce dünyasını yansıtır. Yaşadığı ortam, benimsediği kültür ve intisap ettiği mezhebin izlerini görmek mümkündür. Ancak bu önceden kabul edilmiş teorilerin Kurân metni üzerinden gerekçelendirilmesi birçok probleme neden olmaktadır. Müelliflerin siyasî anlayışlarını akîdeleştirmesinin yanında dinin ana kaynağı olan Kurân-ı Kerîmle temellendirmesi bu problemlerden sadece birisidir. İslâm tarihinde teşekkül eden her mezhep, haklılığını ispatlamak gayesiyle Kurân ve hadisten delil arama gayreti içinde olmuştur. Bu minvalde her mezhep Kurân âyetlerine başvurarak kendi öğretilerine muvafık kısımları almış, muhalif bölümleri ise tevile müracaat ederek düşünce yapısına uydurmaya çalışmıştır. Ayrıca âyetlerin tefsirinde birtakım rivayetler naklederek kendilerinin desteklemiştir. Bu bağlamda bünyesinde birçok fırkayı barındıran Şiîlik, belki de bu mezheplerin en önemlisidir. Şîa mezhebi, savundukları düşünceleri Kurân ve hadis zeminine oturtmaya çalışmıştır. Bunun sonucunda İslâmın genel ilkelerine uymayan düşüncelerini dahi kabul ettirebilmek adına kendilerini Kurâna dayandırmak mecburiyetinde hissetmişlerdir. Bu durum ise doğal olarak Şîanın başta tefsir tarihi ve usûlü olmak üzere birçok eserlerine yansımıştır. İmâmiyyenin Ahbârî ekolüne mensup olan Ebul-Hasan el-Kummî ö. 329941, mezhebin erken dönem müfessirleri ve önemli temsilcileri arasında yer almaktadır. İslâmî ilimlerin çeşitli dallarıyla hemhâl olan Kummî, Tefsîrul-Kummî adlı eserini kaleme alırken mensubu olduğu hâkim paradigmanın gölgesinde hareket etmiş ve birtakım ayetleri kendi mezhebinin doğruluğunu delillendirmek amacıyla tefsir etmiştir. Müfessir mezhebî doktrinlerini müdellel hale getirirken de birçok rivayetten yararlanmıştır. Kummî; eserinde rivayet araçlarından Kurân, sünnet, sahabe ve tabiûn kavli, imamların rivayetleri ve israiliyat ile Kurânı tefsir yoluna gitmiştir. Kummî, İmâmiyye Şîasında sika bir muhaddis kabul edildiğinden dolayı mezhep içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Ancak eserde rivayete dayalı birçok ayetin tefsirinde zamir ve ibareler bağlamından koparılarak mezhep eksenli yorumlanmıştır. Bu sebeple Kummînin ilk dönemin izlerini taşıyan eseri, Şiî yorumun rivayet bağlamında tefsire yansımasını tespit sadedinde araştırmaya konu edinilmiştir. Ayrıca eserde nakledilen rivayetlerin senedi incelenerek müfessirin hadis anlayışı, cerh-tadil kriterleri, kabul ve ret şartlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma neticesinde müellif ve eseri üzerinden Kurânın Şiî yorumunun ortaya konulması hedeflenmiş, bu sayede farklı bir mezhebin rivayet tefsir anlayışının bilinmesine küçük de olsa bir katkı sunmak arzu edilmiştir.

 Tefsirler genel manada rivayet ve dirayet şeklinde başlıca iki gruba ayrılır. Tasnif edilirken mevcut tefsirlerin bunlardan hangi gruba dahil olacağını tayinde genellikle en belirgin yön dikkate alınır. Tefsirleri bütünüyle rivayet veya dirayet tefsiri olarak kategorize etmek pek mümkün değildir. Dirayet olarak kabul edilen tefsirlerde çok sayıda rivayet bulunduğu gibi klasik bir rivayet tefsirinde de dirayete yer verilebilir. Bir tefsir eserinin içerisinde yer alan rivayet ve dirayete dair malumat, müellifinin düşünce dünyasını yansıtır. Yaşadığı ortam, benimsediği kültür ve intisap ettiği mezhebin izlerini görmek mümkündür. Ancak bu önceden kabul edilmiş teorilerin Kurân metni üzerinden gerekçelendirilmesi birçok probleme neden olmaktadır. Müelliflerin siyasî anlayışlarını akîdeleştirmesinin yanında dinin ana kaynağı olan Kurân-ı Kerîmle temellendirmesi bu problemlerden sadece birisidir. İslâm tarihinde teşekkül eden her mezhep, haklılığını ispatlamak gayesiyle Kurân ve hadisten delil arama gayreti içinde olmuştur. Bu minvalde her mezhep Kurân âyetlerine başvurarak kendi öğretilerine muvafık kısımları almış, muhalif bölümleri ise tevile müracaat ederek düşünce yapısına uydurmaya çalışmıştır. Ayrıca âyetlerin tefsirinde birtakım rivayetler naklederek kendilerinin desteklemiştir. Bu bağlamda bünyesinde birçok fırkayı barındıran Şiîlik, belki de bu mezheplerin en önemlisidir. Şîa mezhebi, savundukları düşünceleri Kurân ve hadis zeminine oturtmaya çalışmıştır. Bunun sonucunda İslâmın genel ilkelerine uymayan düşüncelerini dahi kabul ettirebilmek adına kendilerini Kurâna dayandırmak mecburiyetinde hissetmişlerdir. Bu durum ise doğal olarak Şîanın başta tefsir tarihi ve usûlü olmak üzere birçok eserlerine yansımıştır. İmâmiyyenin Ahbârî ekolüne mensup olan Ebul-Hasan el-Kummî ö. 329941, mezhebin erken dönem müfessirleri ve önemli temsilcileri arasında yer almaktadır. İslâmî ilimlerin çeşitli dallarıyla hemhâl olan Kummî, Tefsîrul-Kummî adlı eserini kaleme alırken mensubu olduğu hâkim paradigmanın gölgesinde hareket etmiş ve birtakım ayetleri kendi mezhebinin doğruluğunu delillendirmek amacıyla tefsir etmiştir. Müfessir mezhebî doktrinlerini müdellel hale getirirken de birçok rivayetten yararlanmıştır. Kummî; eserinde rivayet araçlarından Kurân, sünnet, sahabe ve tabiûn kavli, imamların rivayetleri ve israiliyat ile Kurânı tefsir yoluna gitmiştir. Kummî, İmâmiyye Şîasında sika bir muhaddis kabul edildiğinden dolayı mezhep içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Ancak eserde rivayete dayalı birçok ayetin tefsirinde zamir ve ibareler bağlamından koparılarak mezhep eksenli yorumlanmıştır. Bu sebeple Kummînin ilk dönemin izlerini taşıyan eseri, Şiî yorumun rivayet bağlamında tefsire yansımasını tespit sadedinde araştırmaya konu edinilmiştir. Ayrıca eserde nakledilen rivayetlerin senedi incelenerek müfessirin hadis anlayışı, cerh-tadil kriterleri, kabul ve ret şartlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma neticesinde müellif ve eseri üzerinden Kurânın Şiî yorumunun ortaya konulması hedeflenmiş, bu sayede farklı bir mezhebin rivayet tefsir anlayışının bilinmesine küçük de olsa bir katkı sunmak arzu edilmiştir.

 Tefsirler genel manada rivayet ve dirayet şeklinde başlıca iki gruba ayrılır. Tasnif edilirken mevcut tefsirlerin bunlardan hangi gruba dahil olacağını tayinde genellikle en belirgin yön dikkate alınır. Tefsirleri bütünüyle rivayet veya dirayet tefsiri olarak kategorize etmek pek mümkün değildir. Dirayet olarak kabul edilen tefsirlerde çok sayıda rivayet bulunduğu gibi klasik bir rivayet tefsirinde de dirayete yer verilebilir. Bir tefsir eserinin içerisinde yer alan rivayet ve dirayete dair malumat, müellifinin düşünce dünyasını yansıtır. Yaşadığı ortam, benimsediği kültür ve intisap ettiği mezhebin izlerini görmek mümkündür. Ancak bu önceden kabul edilmiş teorilerin Kurân metni üzerinden gerekçelendirilmesi birçok probleme neden olmaktadır. Müelliflerin siyasî anlayışlarını akîdeleştirmesinin yanında dinin ana kaynağı olan Kurân-ı Kerîmle temellendirmesi bu problemlerden sadece birisidir. İslâm tarihinde teşekkül eden her mezhep, haklılığını ispatlamak gayesiyle Kurân ve hadisten delil arama gayreti içinde olmuştur. Bu minvalde her mezhep Kurân âyetlerine başvurarak kendi öğretilerine muvafık kısımları almış, muhalif bölümleri ise tevile müracaat ederek düşünce yapısına uydurmaya çalışmıştır. Ayrıca âyetlerin tefsirinde birtakım rivayetler naklederek kendilerinin desteklemiştir. Bu bağlamda bünyesinde birçok fırkayı barındıran Şiîlik, belki de bu mezheplerin en önemlisidir. Şîa mezhebi, savundukları düşünceleri Kurân ve hadis zeminine oturtmaya çalışmıştır. Bunun sonucunda İslâmın genel ilkelerine uymayan düşüncelerini dahi kabul ettirebilmek adına kendilerini Kurâna dayandırmak mecburiyetinde hissetmişlerdir. Bu durum ise doğal olarak Şîanın başta tefsir tarihi ve usûlü olmak üzere birçok eserlerine yansımıştır. İmâmiyyenin Ahbârî ekolüne mensup olan Ebul-Hasan el-Kummî ö. 329941, mezhebin erken dönem müfessirleri ve önemli temsilcileri arasında yer almaktadır. İslâmî ilimlerin çeşitli dallarıyla hemhâl olan Kummî, Tefsîrul-Kummî adlı eserini kaleme alırken mensubu olduğu hâkim paradigmanın gölgesinde hareket etmiş ve birtakım ayetleri kendi mezhebinin doğruluğunu delillendirmek amacıyla tefsir etmiştir. Müfessir mezhebî doktrinlerini müdellel hale getirirken de birçok rivayetten yararlanmıştır. Kummî; eserinde rivayet araçlarından Kurân, sünnet, sahabe ve tabiûn kavli, imamların rivayetleri ve israiliyat ile Kurânı tefsir yoluna gitmiştir. Kummî, İmâmiyye Şîasında sika bir muhaddis kabul edildiğinden dolayı mezhep içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Ancak eserde rivayete dayalı birçok ayetin tefsirinde zamir ve ibareler bağlamından koparılarak mezhep eksenli yorumlanmıştır. Bu sebeple Kummînin ilk dönemin izlerini taşıyan eseri, Şiî yorumun rivayet bağlamında tefsire yansımasını tespit sadedinde araştırmaya konu edinilmiştir. Ayrıca eserde nakledilen rivayetlerin senedi incelenerek müfessirin hadis anlayışı, cerh-tadil kriterleri, kabul ve ret şartlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma neticesinde müellif ve eseri üzerinden Kurânın Şiî yorumunun ortaya konulması hedeflenmiş, bu sayede farklı bir mezhebin rivayet tefsir anlayışının bilinmesine küçük de olsa bir katkı sunmak arzu edilmiştir.

 Tefsirler genel manada rivayet ve dirayet şeklinde başlıca iki gruba ayrılır. Tasnif edilirken mevcut tefsirlerin bunlardan hangi gruba dahil olacağını tayinde genellikle en belirgin yön dikkate alınır. Tefsirleri bütünüyle rivayet veya dirayet tefsiri olarak kategorize etmek pek mümkün değildir. Dirayet olarak kabul edilen tefsirlerde çok sayıda rivayet bulunduğu gibi klasik bir rivayet tefsirinde de dirayete yer verilebilir. Bir tefsir eserinin içerisinde yer alan rivayet ve dirayete dair malumat, müellifinin düşünce dünyasını yansıtır. Yaşadığı ortam, benimsediği kültür ve intisap ettiği mezhebin izlerini görmek mümkündür. Ancak bu önceden kabul edilmiş teorilerin Kurân metni üzerinden gerekçelendirilmesi birçok probleme neden olmaktadır. Müelliflerin siyasî anlayışlarını akîdeleştirmesinin yanında dinin ana kaynağı olan Kurân-ı Kerîmle temellendirmesi bu problemlerden sadece birisidir. İslâm tarihinde teşekkül eden her mezhep, haklılığını ispatlamak gayesiyle Kurân ve hadisten delil arama gayreti içinde olmuştur. Bu minvalde her mezhep Kurân âyetlerine başvurarak kendi öğretilerine muvafık kısımları almış, muhalif bölümleri ise tevile müracaat ederek düşünce yapısına uydurmaya çalışmıştır. Ayrıca âyetlerin tefsirinde birtakım rivayetler naklederek kendilerinin desteklemiştir. Bu bağlamda bünyesinde birçok fırkayı barındıran Şiîlik, belki de bu mezheplerin en önemlisidir. Şîa mezhebi, savundukları düşünceleri Kurân ve hadis zeminine oturtmaya çalışmıştır. Bunun sonucunda İslâmın genel ilkelerine uymayan düşüncelerini dahi kabul ettirebilmek adına kendilerini Kurâna dayandırmak mecburiyetinde hissetmişlerdir. Bu durum ise doğal olarak Şîanın başta tefsir tarihi ve usûlü olmak üzere birçok eserlerine yansımıştır. İmâmiyyenin Ahbârî ekolüne mensup olan Ebul-Hasan el-Kummî ö. 329941, mezhebin erken dönem müfessirleri ve önemli temsilcileri arasında yer almaktadır. İslâmî ilimlerin çeşitli dallarıyla hemhâl olan Kummî, Tefsîrul-Kummî adlı eserini kaleme alırken mensubu olduğu hâkim paradigmanın gölgesinde hareket etmiş ve birtakım ayetleri kendi mezhebinin doğruluğunu delillendirmek amacıyla tefsir etmiştir. Müfessir mezhebî doktrinlerini müdellel hale getirirken de birçok rivayetten yararlanmıştır. Kummî; eserinde rivayet araçlarından Kurân, sünnet, sahabe ve tabiûn kavli, imamların rivayetleri ve israiliyat ile Kurânı tefsir yoluna gitmiştir. Kummî, İmâmiyye Şîasında sika bir muhaddis kabul edildiğinden dolayı mezhep içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Ancak eserde rivayete dayalı birçok ayetin tefsirinde zamir ve ibareler bağlamından koparılarak mezhep eksenli yorumlanmıştır. Bu sebeple Kummînin ilk dönemin izlerini taşıyan eseri, Şiî yorumun rivayet bağlamında tefsire yansımasını tespit sadedinde araştırmaya konu edinilmiştir. Ayrıca eserde nakledilen rivayetlerin senedi incelenerek müfessirin hadis anlayışı, cerh-tadil kriterleri, kabul ve ret şartlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma neticesinde müellif ve eseri üzerinden Kurânın Şiî yorumunun ortaya konulması hedeflenmiş, bu sayede farklı bir mezhebin rivayet tefsir anlayışının bilinmesine küçük de olsa bir katkı sunmak arzu edilmiştir.

Makale detayları

Rivayet Bağlamında Tefsîru'l-Kummî

Yazarlar: Enes Özdemir

Yayıncı: Gaziantep University

Ana Başlıklar: Tefsir

Dergi: İlahiyat Akademi Issue 18, pp.299-320

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2023

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001306902

pISSN: 2149-3979

Tefsir

Şîa

İmâmiyye

Kummî

Rivayet

Sayı

Yazarlar:

Enes Özdemir

Yayıncı:

Gaziantep University

Ana Başlıklar:

Tefsir

Dergi:

İlahiyat Akademi Issue 18, pp.299-320

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001306902

pISSN:

2149-3979