KURUL (ORDU) KALESİ’NDE BİR KYBELE HEYKELİ

Yücel ŞENYURT; Serra DURUGÖNÜL

Makale detayları

KURUL (ORDU) KALESİ’NDE BİR KYBELE HEYKELİ

Yazarlar:

Yücel ŞENYURT | Serra DURUGÖNÜL

Yayıncı:

Mersin University

Dergi:

OLBA 2018 Issue 26, pp.293-344

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000531193

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2687-6558

pISSN:

1301-7667

Özet:

 

A statue of Cybele, found during the excavations in 2016 in the fortress of Kurul,
  within the borders of Ordu (Kotyora) in the region of eastern Black Sea, has once more
  proven that the fortress had been used not only for defence purposes but also for cultic
  reasons. The seated statue of Cybele has been found placed in a rectangular formed
  niche (naiskos) which takes place in an enclosed space with differing wall technics and
  phases. The Cybele of Ordu reflects all features attributed to her ever since: Her being
  placed in the entrance of a fortress, being seated in a niche (naiskos) and close to water
  sources, the absence of lions as in early versions or the absence of tympanon or phiale
  as in later depictions. That the Ordu statue is a Cybele, is clear when compared with the
  ‘hellenized’ Cybele statues; their iconographies are similar. The Ordu Cybele resembles
  the Classical Period Cybele of Athens, Pireus Moschaton and of Lebadeia as well as the
  Hellenistic Period Cybele of Pergamon or Palatine. The dating of the statue on stylistic
  bases leads us in sense of comparison material to the Pergamenean ‘school’ or to other
  important centres of Hellenistic statuary such as Kos or Aigai. The Ordu Cybele still
  carries ‘Barock’ tendencies not really being ‘Classistic’ yet and bearing a clear plain
  Hellenistic understanding which leads us to the mid or just to the beginning of the second half of the 2nd century BC. A support for this dating is offered by the form characteristics and decoration of one of the preserved capitals of two pilasters, once situated at
  both sides of the niche. Comparable examples herefore are dated to the 2nd century BC
  in Samos and Pergamon. Coins once placed in the niche and historical events are also
  taken into consideration for the dating and understanding of the politics of Mithradates
  VI. As a matter of fact coins of this king were placed underneath the statue of Cybele;
  finds dating earlier then the 2nd century BC and later then the period of Mithradates VI
  have not been found here or elsewhere on the excavation site. This makes it once again
  clear that the statue was produced anyway before the death of the king. One possibil ity is that the statue was produced for the cult place of this site by sculptors who were
  familiar with the art trends of the 2nd century BC, before being converted to a fortress
  by Mithradates VI. So this means that the statue was moved from the cult place to the
  entrance of the fortress by Mithradates VI. The second possibility is that it was brought
  by him, after announcing himself as a king in Pergamon, from Pergamon or a centre
  under the influence of Pergamon, all the way to his fortress in Ordu. In this way he must
  have made his propaganda and at the same time he must have seeked for mercy from
  the goddess Cybele, as the political events started turning out to be negative for him. As
  a result, the stylistic characteristics of Cybele do not overlap with the dates 90-64 BC
  as Mithradates VI must have reorganized the cult place as a fortress with its entrance
  and niche for the statue. This shows us that the statue was not planed for this place but
  was produced much earlier, just as the capital of the pilaster. Both have been dated to
  the 2nd century BC.

 

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde, Ordu’nun (Kotyora) Bayadı köyü sınırları içinde
  bulunan Kurul Kalesi’nde, 2016 kazı sezonunda bulunan Kybele heykeli, kalenin hem
  kutsal alan hem de savunma amaçlı kullanılmış olduğunu bir kez daha teyit etmiştir.
  Kybele heykeli, farklı evrelere sahip duvar örgüsü ve plan değişikliği gösteren bir
  kapalı mekanın içindeki dörtgen niş (naiskos) içinde oturur vaziyette bulunmuştur.
  Ordu’daki bu heykelin, en erken örneklerden itibaren Kybele’ye atfedilmiş olan birçok
  özelliği taşıdığını görmekteyiz: Bir kalenin kapısında yani girişinde yer alması, bir
  niş (naiskos) içine oturtulmuş olması, su ile bağlantılı bir konumda olması, erken
  örneklerdeki gibi aslanlarının olmaması ya da geç örneklerdeki gibi tympanon veya
  phiale olmaksızın betimlenmesi. Ordu heykelinin bir Kybele olduğunu, ikonografik
  olarak benzer şekilde ‘hellenize’ edilmiş Kybele betimlerinin genel ikonografik
  özelliklerini taşımasından da anlamaktayız. Ordu Kybelesi’nin, Atina, Pire Moschaton,
  Lebadeia gibi Klasik Dönem veya Pergamon, Palatin gibi erken Hellenistik Dönem
  Kybele heykellerine öykünen bir Kybele olduğunu görmekteyiz. Heykelin stilistik
  özellikleri ile tarihlendirilmesine gidildiğinde, karşılaştırma örneklerinin ağırlıklı
  olarak bizi Pergamon heykeltraşlık ‘ekolü’ne yönlendirdiğini görmekteyiz. Pergamon
  gibi, önemli bir Hellenistik heykeltıraşlık merkezi olan Kos’tan veya Aigai gibi
  zengin örnekler sunan merkezlerden de Ordu Kybelesi için karşılaştırma örnekleri
  bulabilmekteyiz. Genel olarak baktığımızda, Ordu Kybelesi’nde halen ‘Barok’ etkilerin
  olduğunu ve henüz tam ‘Klasistik’ olmayan, yalın bir Hellenistik anlayışın varlığı
  kendisini hissettirmektedir. Bu da bizi MÖ 2. yüzyılın ortalarına veya hemen sonrasına
  getirmektedir. Bu stilistik tarihleme için bir destek de, Kybele’nin bulunduğu nişin
  iki yanında bulunan taşıyıcı elemanlardan, korunmuş olanın form özellikleri ve
  süslemelerinden gelmektedir. Samos ve Pergamon’dan benzer örnekler gibi, buradaki
  başlık da, MÖ 2. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Nitekim Ordu Kurul Kalesi’nde MÖ
  2. yüzyıldan erkene geri giden veri olmadığı gibi, VI. Mithradates’in ölümünden
  sonraki dönemlere ait geç bir buluntuya da rastlanmamıştır. Bu nedenle tarihlendirme
  konusunda ve VI. Mithradates’in politikalarını anlamak için, niş içinden gelen sikkeler
  ve tarihsel olaylar da değerlendirilmiştir: Makalede bu krala ait sikkelerin, heykelin
  altından da gelmiş olmasından dolayı Kybele heykelinin VI. Mithradates’in ölümünden önceye ait olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bir olasılık, Kybele heykelinin, MÖ
  2. yüzyıl sanatsal akımlarını bilen heykeltıraşlar tarafından, alanın VI. Mithradates
  tarafından kaleye dönüştürülmesinden önce, buradaki kült alanı için yapılmış olduğudur.
  Dolayısıyla, heykel VI. Mithradates tarafından buradaki kült alanından, kalenin girişi
  olarak düzenlediği yere kaydırılmış olabilir. Diğer bir öneri de, Pergamon’da kendisini
  kral ilan ettiği MÖ 88 yılı itibariyle, kendisi tarafından bu heykelin Pergamon veya
  Pergamon etkisi altındaki bir merkezden bu kaleye getirilmiş olabileceğidir. Böylelikle
  hem propogandasını sürdürmüş hem de gittikçe köşeye sıkıştığı siyasi durum içerisinde
  koruyucu tanrıça Kybele’ye sığınmış olmalıdır. Ortaya çıkan sonuç, Ordu Kybelesi’nin
  stilistik özelliklerinin, VI. Mithradates’in sözkonusu kutsal alanı bir kaleye çevirerek
  Kybele heykeli için özel olarak tasarladığı kalenin giriş kısmındaki nişi (naiskos)
  yaptırdığı ve heykeli sergileyebileceği tarih olan MÖ 90 - 64 yılları ile örtüşmediği, bu
  durumda da, heykelin bu niş için yapılmadığı ve daha önce yapılmış olduğu görüşüdür.
  Bu niş için yapılmayıp, sonradan buraya uyarlanmış olduğunu düşündüğümüz niş
  içindeki paye başlığının da, burada ikinci kullanımda olduğu bir diğer destekleyici
  unsurdur. Hem Kybele hem de paye başlığı MÖ 2. yüzyıla tarihlendirilmişlerdir.

Makale detayları

KURUL (ORDU) KALESİ’NDE BİR KYBELE HEYKELİ

Yazarlar: Yücel ŞENYURT | Serra DURUGÖNÜL

Yayıncı: Mersin University

Dergi: OLBA 2018 Issue 26, pp.293-344

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 4/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000531193

Sıklık: Yıllık

eISSN: 2687-6558

pISSN: 1301-7667

Sayı

Yazarlar:

Yücel ŞENYURT | Serra DURUGÖNÜL

Yayıncı:

Mersin University

Dergi:

OLBA 2018 Issue 26, pp.293-344

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000531193

Sıklık:

Yıllık

eISSN:

2687-6558

pISSN:

1301-7667