A LATE CHAGATAI MANUSCRIPT CONTAINING THE BIBI SESHANBA PARABLE

Serkan Çakmak

Makale detayları

A LATE CHAGATAI MANUSCRIPT CONTAINING THE BIBI SESHANBA PARABLE

Yazarlar:

Serkan Çakmak

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Güney-Doğu (Yeni Uygur/Özbek) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları | Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm | Kıpçak | Çağatay)

Dergi:

Türkbilig Vol.2025 Issue 49, pp.85-98

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001352165

pISSN:

1302-6011

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Local colloquialism increasingly influenced the formation of the late Chagatai written language. The vernacularization brought about a great deal of innovation, ranging from orthography to vocabulary in the literary language. Vernacular influences are especially intense in folk texts. In order to identify the local elements and innovations in the late Chagatai written language that are not present in classical texts, this paper focuses on a folk text. This text expresses the Bibi Seshanba parable, which is the core of the Oshi Bibi Seshanba ritual, and describes how the people should perform it. Researchers were able to identify, to date, only three lithographed copies of the narration. However, there is also an unknown manuscript copy. The unknown manuscript copy is the primary focus of our investigation. The Uzbek Sufi lodge in Jerusalem houses the manuscript in question. The research framework provides general information about the Bibi Seshanba parable and ritual, describes and transcribes the manuscript, translates it into English, and explores the local elements and innovations in the texts language. In transcription and translation, it has been referred to the lithographed copies to complete the missing parts. While analyzing the phonology, morphology, and vocabulary of the text, the findings were compared with their counterparts in modern Uzbek and Uyghur languages to determine the origin of local elements. Consequently, it has been revealed that the manuscript, which lacks any colophon about its penned time, was written in the late Chagatai written language, which bears traces of the local colloquial languages of the period.

 Local colloquialism increasingly influenced the formation of the late Chagatai written language. The vernacularization brought about a great deal of innovation, ranging from orthography to vocabulary in the literary language. Vernacular influences are especially intense in folk texts. In order to identify the local elements and innovations in the late Chagatai written language that are not present in classical texts, this paper focuses on a folk text. This text expresses the Bibi Seshanba parable, which is the core of the Oshi Bibi Seshanba ritual, and describes how the people should perform it. Researchers were able to identify, to date, only three lithographed copies of the narration. However, there is also an unknown manuscript copy. The unknown manuscript copy is the primary focus of our investigation. The Uzbek Sufi lodge in Jerusalem houses the manuscript in question. The research framework provides general information about the Bibi Seshanba parable and ritual, describes and transcribes the manuscript, translates it into English, and explores the local elements and innovations in the texts language. In transcription and translation, it has been referred to the lithographed copies to complete the missing parts. While analyzing the phonology, morphology, and vocabulary of the text, the findings were compared with their counterparts in modern Uzbek and Uyghur languages to determine the origin of local elements. Consequently, it has been revealed that the manuscript, which lacks any colophon about its penned time, was written in the late Chagatai written language, which bears traces of the local colloquial languages of the period.

 Local colloquialism increasingly influenced the formation of the late Chagatai written language. The vernacularization brought about a great deal of innovation, ranging from orthography to vocabulary in the literary language. Vernacular influences are especially intense in folk texts. In order to identify the local elements and innovations in the late Chagatai written language that are not present in classical texts, this paper focuses on a folk text. This text expresses the Bibi Seshanba parable, which is the core of the Oshi Bibi Seshanba ritual, and describes how the people should perform it. Researchers were able to identify, to date, only three lithographed copies of the narration. However, there is also an unknown manuscript copy. The unknown manuscript copy is the primary focus of our investigation. The Uzbek Sufi lodge in Jerusalem houses the manuscript in question. The research framework provides general information about the Bibi Seshanba parable and ritual, describes and transcribes the manuscript, translates it into English, and explores the local elements and innovations in the texts language. In transcription and translation, it has been referred to the lithographed copies to complete the missing parts. While analyzing the phonology, morphology, and vocabulary of the text, the findings were compared with their counterparts in modern Uzbek and Uyghur languages to determine the origin of local elements. Consequently, it has been revealed that the manuscript, which lacks any colophon about its penned time, was written in the late Chagatai written language, which bears traces of the local colloquial languages of the period.

 Yerel konuşma dili, geç Çağatay yazı dilinin şekillenmesinde giderek daha etkili bir hâle gelmiştir. Yerelleşme, edebi dilde imladan kelime dağarcığına kadar pek çok yeniliği beraberinde getirmiştir. Yerel etkiler özellikle halk metinlerinde oldukça yoğundur. Bu nedenle, bu çalışma geç Çağatay yazı dilindeki klasik dönem metinlerinde görülmeyen yerel ve yeni unsurları tespit etmek amacıyla bir halk metnine odaklanmaktadır. Bu metin, Aşi Bibi Seşenbe adlı ritüelin halk arasındaki icrasını ve ritüelin özü olan Bibi Seşenbe kıssasını anlatmaktadır. Araştırmacılar şimdiye kadar anlatının yalnızca üç taşbaskı nüshasını tespit edebilmişlerdir. Taşbaskı nüshalarla birlikte anlatının bir de bilinmeyen el yazması nüshası mevcuttur. Bu bilinmeyen el yazması nüsha araştırmamızın temel materyalidir. Söz konusu el yazması bugün Kudüsteki Özbek dergâhının kütüphanesinde bulunmaktadır. Çalışma kapsamında, Bibi Seşenbe kıssası ve ritüeli hakkında genel bilgiler verilmekte, yazmanın tavsifi, yazı çevirimi ve İngilizceye tercümesi yapılmakta ve metnin dilindeki yerel ve yeni unsurlar araştırılmaktadır. Yazı çevrimi ve tercümede eksik kısımları tamamlamak için taşbaskı nüshalara müracaat edilmiştir. Metnin ses ve şekil bilgisi ile kelime dağarcığı üzerine yapılan inceleme sırasında yerel unsurların kökenlerini belirlemek amacıyla bulgular modern Özbek ve Uygur dillerindeki muadilleriyle karşılaştırılmıştır. Sonuçta kayda geçirildiği tarihe dair herhangi bir ketebe kaydı bulunmayan el yazmasının dönemin yerli konuşma dillerinden izler taşıyan geç Çağatay yazı diliyle kaleme alındığı anlaşılmıştır.

Makale detayları

A LATE CHAGATAI MANUSCRIPT CONTAINING THE BIBI SESHANBA PARABLE

Yazarlar:

Serkan Çakmak

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Güney-Doğu (Yeni Uygur/Özbek) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları | Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm | Kıpçak | Çağatay)

Dergi:

Türkbilig Vol.2025 Issue 49, pp.85-98

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001352165

pISSN:

1302-6011

Late Chagatai

the Bibi Seshanba parable

vernacularization

colloquial languages

manuscript

Uyghur

Uzbek.Geç Çağatayca

Bibi Seşenbe kıssası

yerelleşme

konuşma dili

yazma

Uygur

Özbek.

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Serkan Çakmak

Yayıncı: Hacettepe University

Ana Başlıklar: Güney-Doğu (Yeni Uygur/Özbek) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları | Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm | Kıpçak | Çağatay)

Dergi: Türkbilig Vol.2025 Issue 49, pp.85-98

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2025

Belge Dili: İngilizce

Document ID (Org No.): 2001352165

pISSN: 1302-6011

Sayı

Yazarlar:

Serkan Çakmak

Yayıncı:

Hacettepe University

Ana Başlıklar:

Güney-Doğu (Yeni Uygur/Özbek) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları | Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm | Kıpçak | Çağatay)

Dergi:

Türkbilig Vol.2025 Issue 49, pp.85-98

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001352165

pISSN:

1302-6011