Gre Fılla Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem Kamusal Yapılarında Taş Sunaklar: Sembolizmin Gelişimi

Özlem Ekinbaş Can

Makale detayları

Gre Fılla Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem Kamusal Yapılarında Taş Sunaklar: Sembolizmin Gelişimi

Yazarlar:

Özlem Ekinbaş Can

Yayıncı:

Mersin University

Ana Başlıklar:

Archaeological Science | Neolithic Age Archeology

Dergi:

OLBA Issue XXXIII, pp.29-49

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001343275

pISSN:

1301-7667

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Ambar Barajı Kurtarma Kazıları projesi kapsamında Gre Fıllada 2018-2022 yılları arasında yürütülen kazılarda Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşimi açığa çıkmıştır. Yerleşim, Yukarı Dicle Havzasının kuzey kesiminde, Dicle Nehrinin kollarından Ambar Çayının 2 km batısında, Diyarbakır ili Kocaköy İlçesine bağlı Ambar köyünün güneyinde yer alır. İlk yerleşim, Pleistosen Dönemde Dicle Vadisi ile dağlık kuşak arasında bulunan çakıl taşı, kumtaşı ve silt birikintilerinden oluşan Şelmo Formasyonu üzerine kurulmuştur. Yaklaşık 0,5 ha alan kaplayan höyük, deniz seviyesinden 715,20 m yüksekliktedir. Kurtarma kazıları iki alanda yürütülmüş, kuzey alanda 12, güney alanda dört açmada beş kültür katı açığa çıkarılmıştır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem A Dönem V ve B Dönem IV yerleşimleri kalibre edilmiş tarihlere göre MÖ 9300-7500 yıllarına tarihlenmektedir. Gre Fılla IV yerleşimi, içinde dört tane taş örgü payesi bulunan, çatısı ahşap hatıllarla taşınan, çukur tabanlı kamusal yapılar ve bunların arasındaki dörtgen planlı hemzemin konutlar ile temsil edilmektedir. Kamusal yapılar birbiri üzerine inşa edilirken içinde taş, kerpiç moloz, hayvan kemikleri, kil topaklar, figürinler, yontmataş ve sürtmetaş buluntular içeren dolgu ile bilinçli olarak kapatılmıştır. Bu yapılar içinde genellikle payeler ile ilişkili konumlarda açığa çıkan taş sunaklar taşınabilir ve sabit olmak üzere kaideli sunaklar, havanlar, delikli sunaklar, sunak masaları ve taş örgü sunak platformlarından oluşan beş ana tipe ayrılmaktadır. Kamusal çukur yapılardan birinde K15 açığa çıkan sunaklar, belli bir düzen içerisinde yerleştirilmiş, bir insan ve iki domuz heykeli ile bir arada kullanılmış olup, iki kaideli sunakta insan yüzü kabartması bulunmaktadır. Sunakların yapı içlerindeki konumlarının değişmemesi ve genellikle aynı alanda yenilenmeleri, kamusal yapıların aynı alanda yenilenmeleri ile paralel değerlendirilmektedir. Yukarı Dicle Havzası ve çevresindeki çağdaş yerleşimlerde şu ana kadar yapılan çalışmalarda yerleşimde açığa çıkan sunak tiplerindeki çeşitliliğin görülmemesi Gre Fıllayı, dönemin inanç yapısı içinde önemli bir noktaya taşımaktadır.

 Ambar Barajı Kurtarma Kazıları projesi kapsamında Gre Fıllada 2018-2022 yılları arasında yürütülen kazılarda Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşimi açığa çıkmıştır. Yerleşim, Yukarı Dicle Havzasının kuzey kesiminde, Dicle Nehrinin kollarından Ambar Çayının 2 km batısında, Diyarbakır ili Kocaköy İlçesine bağlı Ambar köyünün güneyinde yer alır. İlk yerleşim, Pleistosen Dönemde Dicle Vadisi ile dağlık kuşak arasında bulunan çakıl taşı, kumtaşı ve silt birikintilerinden oluşan Şelmo Formasyonu üzerine kurulmuştur. Yaklaşık 0,5 ha alan kaplayan höyük, deniz seviyesinden 715,20 m yüksekliktedir. Kurtarma kazıları iki alanda yürütülmüş, kuzey alanda 12, güney alanda dört açmada beş kültür katı açığa çıkarılmıştır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem A Dönem V ve B Dönem IV yerleşimleri kalibre edilmiş tarihlere göre MÖ 9300-7500 yıllarına tarihlenmektedir. Gre Fılla IV yerleşimi, içinde dört tane taş örgü payesi bulunan, çatısı ahşap hatıllarla taşınan, çukur tabanlı kamusal yapılar ve bunların arasındaki dörtgen planlı hemzemin konutlar ile temsil edilmektedir. Kamusal yapılar birbiri üzerine inşa edilirken içinde taş, kerpiç moloz, hayvan kemikleri, kil topaklar, figürinler, yontmataş ve sürtmetaş buluntular içeren dolgu ile bilinçli olarak kapatılmıştır. Bu yapılar içinde genellikle payeler ile ilişkili konumlarda açığa çıkan taş sunaklar taşınabilir ve sabit olmak üzere kaideli sunaklar, havanlar, delikli sunaklar, sunak masaları ve taş örgü sunak platformlarından oluşan beş ana tipe ayrılmaktadır. Kamusal çukur yapılardan birinde K15 açığa çıkan sunaklar, belli bir düzen içerisinde yerleştirilmiş, bir insan ve iki domuz heykeli ile bir arada kullanılmış olup, iki kaideli sunakta insan yüzü kabartması bulunmaktadır. Sunakların yapı içlerindeki konumlarının değişmemesi ve genellikle aynı alanda yenilenmeleri, kamusal yapıların aynı alanda yenilenmeleri ile paralel değerlendirilmektedir. Yukarı Dicle Havzası ve çevresindeki çağdaş yerleşimlerde şu ana kadar yapılan çalışmalarda yerleşimde açığa çıkan sunak tiplerindeki çeşitliliğin görülmemesi Gre Fıllayı, dönemin inanç yapısı içinde önemli bir noktaya taşımaktadır.

 Ambar Barajı Kurtarma Kazıları projesi kapsamında Gre Fıllada 2018-2022 yılları arasında yürütülen kazılarda Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşimi açığa çıkmıştır. Yerleşim, Yukarı Dicle Havzasının kuzey kesiminde, Dicle Nehrinin kollarından Ambar Çayının 2 km batısında, Diyarbakır ili Kocaköy İlçesine bağlı Ambar köyünün güneyinde yer alır. İlk yerleşim, Pleistosen Dönemde Dicle Vadisi ile dağlık kuşak arasında bulunan çakıl taşı, kumtaşı ve silt birikintilerinden oluşan Şelmo Formasyonu üzerine kurulmuştur. Yaklaşık 0,5 ha alan kaplayan höyük, deniz seviyesinden 715,20 m yüksekliktedir. Kurtarma kazıları iki alanda yürütülmüş, kuzey alanda 12, güney alanda dört açmada beş kültür katı açığa çıkarılmıştır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem A Dönem V ve B Dönem IV yerleşimleri kalibre edilmiş tarihlere göre MÖ 9300-7500 yıllarına tarihlenmektedir. Gre Fılla IV yerleşimi, içinde dört tane taş örgü payesi bulunan, çatısı ahşap hatıllarla taşınan, çukur tabanlı kamusal yapılar ve bunların arasındaki dörtgen planlı hemzemin konutlar ile temsil edilmektedir. Kamusal yapılar birbiri üzerine inşa edilirken içinde taş, kerpiç moloz, hayvan kemikleri, kil topaklar, figürinler, yontmataş ve sürtmetaş buluntular içeren dolgu ile bilinçli olarak kapatılmıştır. Bu yapılar içinde genellikle payeler ile ilişkili konumlarda açığa çıkan taş sunaklar taşınabilir ve sabit olmak üzere kaideli sunaklar, havanlar, delikli sunaklar, sunak masaları ve taş örgü sunak platformlarından oluşan beş ana tipe ayrılmaktadır. Kamusal çukur yapılardan birinde K15 açığa çıkan sunaklar, belli bir düzen içerisinde yerleştirilmiş, bir insan ve iki domuz heykeli ile bir arada kullanılmış olup, iki kaideli sunakta insan yüzü kabartması bulunmaktadır. Sunakların yapı içlerindeki konumlarının değişmemesi ve genellikle aynı alanda yenilenmeleri, kamusal yapıların aynı alanda yenilenmeleri ile paralel değerlendirilmektedir. Yukarı Dicle Havzası ve çevresindeki çağdaş yerleşimlerde şu ana kadar yapılan çalışmalarda yerleşimde açığa çıkan sunak tiplerindeki çeşitliliğin görülmemesi Gre Fıllayı, dönemin inanç yapısı içinde önemli bir noktaya taşımaktadır.

 Ambar Barajı Kurtarma Kazıları projesi kapsamında Gre Fıllada 2018-2022 yılları arasında yürütülen kazılarda Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşimi açığa çıkmıştır. Yerleşim, Yukarı Dicle Havzasının kuzey kesiminde, Dicle Nehrinin kollarından Ambar Çayının 2 km batısında, Diyarbakır ili Kocaköy İlçesine bağlı Ambar köyünün güneyinde yer alır. İlk yerleşim, Pleistosen Dönemde Dicle Vadisi ile dağlık kuşak arasında bulunan çakıl taşı, kumtaşı ve silt birikintilerinden oluşan Şelmo Formasyonu üzerine kurulmuştur. Yaklaşık 0,5 ha alan kaplayan höyük, deniz seviyesinden 715,20 m yüksekliktedir. Kurtarma kazıları iki alanda yürütülmüş, kuzey alanda 12, güney alanda dört açmada beş kültür katı açığa çıkarılmıştır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem A Dönem V ve B Dönem IV yerleşimleri kalibre edilmiş tarihlere göre MÖ 9300-7500 yıllarına tarihlenmektedir. Gre Fılla IV yerleşimi, içinde dört tane taş örgü payesi bulunan, çatısı ahşap hatıllarla taşınan, çukur tabanlı kamusal yapılar ve bunların arasındaki dörtgen planlı hemzemin konutlar ile temsil edilmektedir. Kamusal yapılar birbiri üzerine inşa edilirken içinde taş, kerpiç moloz, hayvan kemikleri, kil topaklar, figürinler, yontmataş ve sürtmetaş buluntular içeren dolgu ile bilinçli olarak kapatılmıştır. Bu yapılar içinde genellikle payeler ile ilişkili konumlarda açığa çıkan taş sunaklar taşınabilir ve sabit olmak üzere kaideli sunaklar, havanlar, delikli sunaklar, sunak masaları ve taş örgü sunak platformlarından oluşan beş ana tipe ayrılmaktadır. Kamusal çukur yapılardan birinde K15 açığa çıkan sunaklar, belli bir düzen içerisinde yerleştirilmiş, bir insan ve iki domuz heykeli ile bir arada kullanılmış olup, iki kaideli sunakta insan yüzü kabartması bulunmaktadır. Sunakların yapı içlerindeki konumlarının değişmemesi ve genellikle aynı alanda yenilenmeleri, kamusal yapıların aynı alanda yenilenmeleri ile paralel değerlendirilmektedir. Yukarı Dicle Havzası ve çevresindeki çağdaş yerleşimlerde şu ana kadar yapılan çalışmalarda yerleşimde açığa çıkan sunak tiplerindeki çeşitliliğin görülmemesi Gre Fıllayı, dönemin inanç yapısı içinde önemli bir noktaya taşımaktadır.

Makale detayları

Gre Fılla Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem Kamusal Yapılarında Taş Sunaklar: Sembolizmin Gelişimi

Yazarlar:

Özlem Ekinbaş Can

Yayıncı:

Mersin University

Ana Başlıklar:

Archaeological Science | Neolithic Age Archeology

Dergi:

OLBA Issue XXXIII, pp.29-49

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001343275

pISSN:

1301-7667

Gre Fılla

Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem

Kamusal Yapılar

Sunak

İnsan Yüzlü Sunak

Sayı

Makale detayları

Gre Fılla Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem Kamusal Yapılarında Taş Sunaklar: Sembolizmin Gelişimi

Yazarlar: Özlem Ekinbaş Can

Yayıncı: Mersin University

Ana Başlıklar: Archaeological Science | Neolithic Age Archeology

Dergi: OLBA Issue XXXIII, pp.29-49

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2025

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001343275

pISSN: 1301-7667

Gre Fılla

Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem

Kamusal Yapılar

Sunak

İnsan Yüzlü Sunak

Sayı

Yazarlar:

Özlem Ekinbaş Can

Yayıncı:

Mersin University

Ana Başlıklar:

Archaeological Science | Neolithic Age Archeology

Dergi:

OLBA Issue XXXIII, pp.29-49

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001343275

pISSN:

1301-7667