Tarihî Türk Dili metinlerinde şimşek (< süğşek?~süŋşek < süŋüşek) kelimesinin varyantları ve etimolojisi

Paşa YAVUZARSLAN

Makale detayları

Tarihî Türk Dili metinlerinde şimşek (< süğşek?~süŋşek < süŋüşek) kelimesinin varyantları ve etimolojisi

Yazarlar:

Paşa YAVUZARSLAN

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2013 Vol.20 Issue 2, pp.135-170

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

7/2013

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717209

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934

Özet:

 

Inherited and borrowed items in Turkish vocabulary have been examined in terms of etymology by Turcologists from the West since XIX. century. After the 1850s, first Räsänen prepared an etymological dictionary of Turkish, and then, Clauson and Sevortjan also prepared the Turkish etymological dictionaries. However in all these studies, the etymology of elements in Turkish vocabulary has not been completed, etymological analyses of many words examined before in terms of etymology have been revised in the light of new information. The etymology of the word şimşek in Turkish and Azerbaijan Turkish vocabulary partaking in Oghuz group of Turkish has been analyzed differently by 4 scientists so far. These studies are etymological trials analyzed without reference to historical texts and just depending on principles of phonology, morphology and semantics of Turkish. In this article, the form of word şimşek in historical texts has been determined step by step, especially from XIV. century, different orthographies and synonyms of this word have been identified one by one in books of Melhame written in old Anatolian Turkish. Afterwards, the variants of the word şimşek in bilingual and multilingual dictionaries prepared between XVI.-XVII. centuries in the West have been propounded by scanning; moreover, forms and usages in different meanings of this word in Turkish dialects have been resolved. In light of all this information, the orthography of şimşek in historical Turkish texts written by Arabic letters has been identified as to how it should have been constructed and the etymon of şimşek has been determined based on this data.

 

XIX. yüzyıldan beri Batı’daki Türkologlar tarafından Türk dilinin sözvarlığında yer alan kalıtsal ve ödünç öğeler üzerine çeşitli etimolojiler yapılmış ve XX. yüzyıl ortalarından sonra ilkin Räsänen tarafından hazırlanan Türk dilinin etimolojik sözlüğünü, Clauson’un ve Sevortjan’ın etimolojik sözlükleri izlemiştir. Ancak bütün bu çalışmalarda Türk dilinin sözvarlığında yer alan öğelerin etimolojisi tamamlanmamış, daha önce etimolojik açıklamaları yapılan pek çok sözcüğün yeni veriler ışığında etimolojik denemeleri yeniden gözden geçirilmiştir. Türk dilinin Oğuz grubundan Türkiye Türkçesi ile Azeri Türkçesinin sözvarlığında yer alan şimşek kelimesinin de bugüne kadar 4 bilim adamı tarafından birbirinden farklı etimolojisi yapılmıştır. Bu çalışmalar, tarihî metinlere dayandırılmadan sadece Türk dilin ses, biçim ve anlam ilkelerine bağlı olarak yapılmış etimolojik denemelerdir. Bu yazıda şimşek kelimesinin tarihî metinlerdeki biçimi adım adım izlenmiş, özellikle XIV. yüzyıldan başlayarak Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış Melhame kitaplarında kelimenin farklı yazımları ve eşanlamlıları tek tek tespit edilmiştir. Daha sonra Batı’da XVI-XVII. yüzyılları arasında hazırlanan iki dilli ve çok dilli sözlüklerde şimşek sözcüğünün varyantları taranıp ortaya konulmuş, bunlara ilaveten Türkiye Türkçesi ağızlarındaki biçimleri ve farklı anlamlardaki kullanışları da çözümlenmiştir. Bütün bu veriler ışığında şimşek kelimesinin Arap harfli tarihî Türk dili metinlerinde imlasının nasıl kurulması gerektiği ortaya konulmuş ve kelimenin bu verilerden yola çıkılarak etymonu tespit edilmiştir.

Makale detayları

Tarihî Türk Dili metinlerinde şimşek (< süğşek?~süŋşek < süŋüşek) kelimesinin varyantları ve etimolojisi

Yazarlar: Paşa YAVUZARSLAN

Yayıncı: Ankara University

Dergi: Türkoloji Dergisi 2013 Vol.20 Issue 2, pp.135-170

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 7/2013

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000717209

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2602-4934

Sayı

Yazarlar:

Paşa YAVUZARSLAN

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2013 Vol.20 Issue 2, pp.135-170

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

7/2013

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717209

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934