Doğu Türkçesiyle Yazılmış Acâibü’l-Mahlûkat Tercümeleri

Hilal YILMAZ

Makale detayları

Doğu Türkçesiyle Yazılmış Acâibü’l-Mahlûkat Tercümeleri

Yazarlar:

Hilal YILMAZ

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkish Language and Literature 2020 Vol.60 Issue 2, pp.781-794

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000650579

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2602-2648

pISSN:

1015-2091

Özet:

 

Acâib-al-Mahlûkats  show  how  people  perceive  the  universe,  and  beings  in  the universe, providing encyclopedic information about them. These works also reflect the geography and cosmography of the period in which they were written. Appearing for the first time in a Persian language work written by Abu'l-Hüseyin Abdurrahman bin Ömer as-Sufi, Acâib-al-Mahlûkats became widespread in Arabic and Turkish literature over time. Scholars now agree that Acâib-al-Mahlûkats, which emerged in Turkish literature in the 15th century and have been translated at different times and places since then, constitute a popular narrative tradition in Turkish literature. Written in both western and eastern Turkish, Acâib-al-Mahlûkats contain important information about the Turkish language and the nation’s cultural history. This study, presents  an  overview  of Acâib-al-Mahlûkats  written  in  western  Turkish  to  draw attention to those written in eastern Turkish. Afterward, several authors wrote in this genre in eastern Turkish, of which some examples still exist: the translation of Bannai bin Muhammed Herevî, translations of Acâib-al-Mahlûkats by unknown translators and Sultan Muhammed bin Dervis Muhammed-al-Mufti-al-Belkhi's Persian works in this field providing more information about this genre. The translations of Acâib-al-Mahlûkat narratives written in western and eastern Turkish are important because these narratives form a common narrative tradition for eastern and western Turkish.

 

Acâibü’l-Mahlûkatlar,  insanların  evreni  ve  evrende  bulunan  varlıkları  nasıl algıladıklarını gösteren, bu varlıklarla ilgili ansiklopedik bilgiler içeren, yazıldıkları dönemin coğrafyası ve kozmografyası hakkında önemli bilgiler veren eserlerdir. İlk defa İran edebiyatında Ebü’l- Hüseyin Abdurrahman bin Ömer es-Sûfi tarafından yazılan  Acâibü’l-Mahlûkat,  zaman  içerisinde  Arap  ve  Türk  edebiyatında  da yaygınlaşmıştır.  Türk  edebiyatında  15.  yüzyıldan  itibaren  yazılmaya  başlanan  ve bu tarihten itibaren farklı zamanlarda ve farklı yerlerde pek çok tercümesi yapılan Acâibü’l-Mahlûkat  tercümelerinin Türk  edebiyatında  sevilen  bir  anlatı  geleneğini oluşturduğu  anlaşılmaktadır.  Hem  Batı  Türkçesiyle  hem  de  Doğu  Türkçesiyle yazılmış olan Acâibü’l-Mahlûkat tercümeleri Türk dili ve Türk kültür tarihi açısından oldukça önemli bilgiler barındırmaktadır.Bu  çalışmada  dikkatleri  Doğu  Türkçesiyle  yazılmış  olan  Acâibü’l-Mahlûkatlara çekebilmek  için  Batı  Türkçesiyle  yazılmış  olan  Acâibü’l-Mahlûkat  tercümeleri hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Daha sonra Doğu Türkçesiyle yazılmış olan Bennâî bin Muhammed Herevî’nin tercümesi ve mütericimi bilinmeyen Acâibü’l-Mahlûkat tercümesi ile Sultan Muhammed bin Derviş Muhammedü’l- Muftiü’l-Belhî’nin bu alandaki  Farsça  eseri  tanıtılmış,  bu  eserler  hakkında  çeşitli  bilgiler  sunulmuştur. Acâibü’l-Mahlûkat anlatılarının Batı Türkçesi ve Doğu Türkçesiyle yazılmış olan çeşitli tercümeleri bu anlatıların Doğu Türkçesi ve Batı Türkçesi için ortak bir anlatı geleneğini oluşturması bakımından büyük önem arz etmektedir.

Makale detayları

Doğu Türkçesiyle Yazılmış Acâibü’l-Mahlûkat Tercümeleri

Yazarlar: Hilal YILMAZ

Yayıncı: Istanbul University

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Journal of Turkish Language and Literature 2020 Vol.60 Issue 2, pp.781-794

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000650579

Sıklık: Aylık

eISSN: 2602-2648

pISSN: 1015-2091

Sayı

Yazarlar:

Hilal YILMAZ

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkish Language and Literature 2020 Vol.60 Issue 2, pp.781-794

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000650579

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2602-2648

pISSN:

1015-2091