TANIKLARIYLA TARAMA SÖZLÜĞÜ VERİLERİNE GÖRE UR- / VUR- FİİLİNİN DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLERDEKİ KULLANIMLARI

Yeter TORUN ÖĞRETMEN

Makale detayları

TANIKLARIYLA TARAMA SÖZLÜĞÜ VERİLERİNE GÖRE UR- / VUR- FİİLİNİN DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLERDEKİ KULLANIMLARI

Yazarlar:

Yeter TORUN ÖĞRETMEN

Yayıncı:

Cengiz ALYILMAZ

Dergi:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2017 Vol.6 Issue 3, pp.1316-1333

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

9/2017

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000660059

Sıklık:

Üç Aylık

pISSN:

2147-0146

Özet:

 


İlk
yazılı kaynaklardan itibaren Türkçenin sözvarlığı içinde yer alan ur- / vur- fiili, Türkçenin tarihî gelişimi içinde gerek asıl fiil
gerekse deyimleşmiş birleşik fiiller içinde kullanımı açısından Türkçenin sözvarlığı
zenginliklerinden birini oluşturmuş ve oluşturmaktadır. Clauson, ur- fiilinin “kolun kullanımına bağlı
olarak yerleştirmek (to put) ve vurmak (to strike)” olmak üzere iki
anlamı olduğunu vurgulamış ve fiilin yerleştirmek
anlamıyla kullanımının deyimleşmiş kullanımlarda yaygınlık gösterdiğini dile
getirmiştir (1972: 194).  Ur- fiilinin bu iki temel anlamından zaman
içinde yeni yan anlamlar, soyut anlamlar kazandığı görülmektedir. Bir sözcüğün
kazandığı yan ve soyut anlamları belirlemenin en iyi yolu, o sözcüğün eşdizimliliğinin
irdelenmesidir. Bu çalışmada, Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer alan ur-/ vur- fiilinin eşdiziminden oluşan
deyimleşmiş birleşik fiiller üzerinde duruldu. Ur- / vur- fiilinin eşdiziminden oluşan deyimleşmiş birleşik
fiiller ilk olarak fiil-tamlayıcı
ilişkisi açısından değerlendirildi ve Türkçenin tarihî gelişimi içinde fiil-tamlayıcı ilişkisi açısından bir
farklılık olup olmadığı belirlendi. İkinci olarak ur- / vur- fiiliyle oluşturulan deyimleşmiş birleşik fiiller eşdizimlilik
açısından incelendi. Ur- / vur-
fiilinin isim unsuruyla eşdizimi ilk olarak ismin kökenine göre ele alındı,
buna göre ilgili kullanımlar Türkçe  isim + ur- 
fiili, Arapça  isim + ur-  fiili, Farsça isim + ur-  fiili, yansıma ve diğer isimler  + ur- fiili şeklinde sınıflandırıldı.
Ayrıca ur- fiilinin birlikte
kullanıldığı ismin niteliğine göre de bir tasnif denemesi yapıldı. Bu çerçevede
insan bedeniyle ilgili isimler (el, ayak,
baş, boyun, ağız, göz, kulak, yüz gibi)+ ur-, nesne isimleri + ur-, algı
oluşturmaya yönelik eylemsiler / isimler + ur-, söz ve sesle ilgili isimler +
ur-, sayrılıkla ilgili isimler + ur-, ısı
ve ateşle ilgili isimler + ur-, yer ile ilgili isimler + ur-, yazı ve resimle
ilgili isimler + ur-, hareket isimleri + ur- ve diğer isimler + ur- başlıklarına yer verildi. Üçüncü olarak ur- fiilinin anlamlarına göre
deyimleşmiş birleşik fiiller tasnif edildi. Ayrıca Tanıklarıyla Tarama
Sözlüğü’nde yer alan ur- fiiliyle
oluşturulan deyimleşmiş birleşik fiillerin Eski Türkçe ve Türkiye Türkçesindeki
kullanımları fiil-tamlayıcı ilişkisi ve eşdizimlilik açısından karşılaştırıldı. 


.

Makale detayları

TANIKLARIYLA TARAMA SÖZLÜĞÜ VERİLERİNE GÖRE UR- / VUR- FİİLİNİN DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLERDEKİ KULLANIMLARI

Yazarlar: Yeter TORUN ÖĞRETMEN

Yayıncı: Cengiz ALYILMAZ

Dergi: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2017 Vol.6 Issue 3, pp.1316-1333

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 9/2017

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000660059

Sıklık: Üç Aylık

pISSN: 2147-0146

Sayı

Yazarlar:

Yeter TORUN ÖĞRETMEN

Yayıncı:

Cengiz ALYILMAZ

Dergi:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2017 Vol.6 Issue 3, pp.1316-1333

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

9/2017

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000660059

Sıklık:

Üç Aylık

pISSN:

2147-0146