CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK

Utku Işık

Makale detayları

CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK

Yazarlar:

Utku Işık

Yayıncı:

Cukurova University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Vol.10 Issue 1, pp.41-70

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001348025

pISSN:

2587-1900

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Discourse is a broad concept encompassing events, individuals, situations, perceptions, and conflicts, all of which can be expressed through language. Discourse reflects the perspectives of individuals or groups, their interpretation of the world from within their own frameworks, and their ideologies, offering insights into their mental structures. Hence, discourse analysis, particularly when based on a specific text, becomes crucial for uncovering the mindset behind it. The ways an author perceives concepts and phenomena, and the ideology he or she consciously or unconsciously subscribes to, permeate the text. In this study, the elements of discourse underlying Dîvânu Lugâtit-Türk, an invaluable work by Kâggarli Mahmud on Turkish dialects and culture, are examined. The aim is to evaluate the work through a discourse perspective, considering various dimensions, the extent to which the discourse was influenced by the realities of the era, and its power to shape reality. By applying van Dijks Critical Discourse Analysis CDA, which examines micro and macro elements, numerous aspects of Kâsgarli Mahmuds perspectives on individuals, communities, settings, and events have been identified. The Dîvânu Lugâtit-Türk, often regarded as one of the earliest examples of comparative linguistic studies, is analyzed not merely as a dictionary but as a text giving rise to discourse within the CDA framework. The methods within van Dijks discourse categories analyzed in the study include contrast, content glorification, formality, definition and detail level, synonymous or near-synonymous words, deprecation and irony, rationalization, objectivityreality claim, empathy, narrative features and structural text-level composition. Additionally, methods such as scientific tone and target audience not categorized by van Dijk, have also been identified. These methods are explained with textual examples, taking into account Kâşgarlı Mahmuds objectives in writing the work. The study concludes that the discourse methods employed by Kâşgarlı Mahmud largely align with those found in Tunyukuks famous inscription, written three centuries earlier. This similarity highlights the continuity and diversity of discourse production in Turkish and its political-linguistic strategies throughout history.

 Discourse is a broad concept encompassing events, individuals, situations, perceptions, and conflicts, all of which can be expressed through language. Discourse reflects the perspectives of individuals or groups, their interpretation of the world from within their own frameworks, and their ideologies, offering insights into their mental structures. Hence, discourse analysis, particularly when based on a specific text, becomes crucial for uncovering the mindset behind it. The ways an author perceives concepts and phenomena, and the ideology he or she consciously or unconsciously subscribes to, permeate the text. In this study, the elements of discourse underlying Dîvânu Lugâtit-Türk, an invaluable work by Kâggarli Mahmud on Turkish dialects and culture, are examined. The aim is to evaluate the work through a discourse perspective, considering various dimensions, the extent to which the discourse was influenced by the realities of the era, and its power to shape reality. By applying van Dijks Critical Discourse Analysis CDA, which examines micro and macro elements, numerous aspects of Kâsgarli Mahmuds perspectives on individuals, communities, settings, and events have been identified. The Dîvânu Lugâtit-Türk, often regarded as one of the earliest examples of comparative linguistic studies, is analyzed not merely as a dictionary but as a text giving rise to discourse within the CDA framework. The methods within van Dijks discourse categories analyzed in the study include contrast, content glorification, formality, definition and detail level, synonymous or near-synonymous words, deprecation and irony, rationalization, objectivityreality claim, empathy, narrative features and structural text-level composition. Additionally, methods such as scientific tone and target audience not categorized by van Dijk, have also been identified. These methods are explained with textual examples, taking into account Kâşgarlı Mahmuds objectives in writing the work. The study concludes that the discourse methods employed by Kâşgarlı Mahmud largely align with those found in Tunyukuks famous inscription, written three centuries earlier. This similarity highlights the continuity and diversity of discourse production in Turkish and its political-linguistic strategies throughout history.

 Discourse is a broad concept encompassing events, individuals, situations, perceptions, and conflicts, all of which can be expressed through language. Discourse reflects the perspectives of individuals or groups, their interpretation of the world from within their own frameworks, and their ideologies, offering insights into their mental structures. Hence, discourse analysis, particularly when based on a specific text, becomes crucial for uncovering the mindset behind it. The ways an author perceives concepts and phenomena, and the ideology he or she consciously or unconsciously subscribes to, permeate the text. In this study, the elements of discourse underlying Dîvânu Lugâtit-Türk, an invaluable work by Kâggarli Mahmud on Turkish dialects and culture, are examined. The aim is to evaluate the work through a discourse perspective, considering various dimensions, the extent to which the discourse was influenced by the realities of the era, and its power to shape reality. By applying van Dijks Critical Discourse Analysis CDA, which examines micro and macro elements, numerous aspects of Kâsgarli Mahmuds perspectives on individuals, communities, settings, and events have been identified. The Dîvânu Lugâtit-Türk, often regarded as one of the earliest examples of comparative linguistic studies, is analyzed not merely as a dictionary but as a text giving rise to discourse within the CDA framework. The methods within van Dijks discourse categories analyzed in the study include contrast, content glorification, formality, definition and detail level, synonymous or near-synonymous words, deprecation and irony, rationalization, objectivityreality claim, empathy, narrative features and structural text-level composition. Additionally, methods such as scientific tone and target audience not categorized by van Dijk, have also been identified. These methods are explained with textual examples, taking into account Kâşgarlı Mahmuds objectives in writing the work. The study concludes that the discourse methods employed by Kâşgarlı Mahmud largely align with those found in Tunyukuks famous inscription, written three centuries earlier. This similarity highlights the continuity and diversity of discourse production in Turkish and its political-linguistic strategies throughout history.

 Söylem; olayları, kişi, durum, algı ve çatışmaları kapsayan ve dil ile ifade edilebilen geniş bir kavramdır. Söylemin aslında kişi veya grupların hayata bakışlarını, çevreyi kendi çerçevelerinden algılayış biçimleriyle ilişkili ve ideolojilerini ortaya koymak suretiyle zihin yapısına ait ipuçlarını barındırması bizi, belli bir metne dayalı söylem analizinin metni ortaya çıkaran arka plandaki zihniyete ulaşma açısından oldukça önemli olduğu sonucuna ulaştırmaktadır. Yazarın kavramları ve olguları algılayış biçimi ve dâhil olduğu ideoloji metne çeşitli biçimlerde bilinçli veya bilinçsiz olarak sirayet etmektedir. Bu çalışmada Kâşgarlı Mahmudun Türk lehçeleri ve kültürü hakkında eşsiz bilgilere sahip olduğumuz Dîvânu Lugâtit-Türk adlı eserinin arka planındaki söyleme ait unsurlar incelenmiştir. Çalışmanın amacı eserin söylem boyutuyla bütün açılardan ele alınması, oluşan söylemin dönemin gerçeklerinden ne derece etkilendiği ile gerçeği hangi boyutlarıyla etkileme gücüne sahip olduğunu belirleyebilmektir. Kâşgarlı Mahmudun çevresindeki kişi, topluluk, mekân ve olaylara bakış açısına ait pek çok veri, van Dijkin mikro ve makro unsurları ele alan Eleştirel Söylem Analizi yöntemleri aracılığıyla tespit edilmeye çalışılmış ve karşılaştırmalı dil bilgisi çalışmalarının en erken örneği olduğu düşünülen Dîvânu Lugâtit-Türk, bir sözlükten ziyade söylemin ortaya çıkmasını sağlayan bir metin gözüyle eleştirel söylem analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Dîvânu Lugâtit-Türkte, van Dijkin söylem kategorileri içerisinde yer alan yöntemler karşıtlık, içerik açısından yüceltme, resmiyet, tanım düzeyi ve ayrıntı derecesi, eş  yakın anlamlı sözcükler, aşağılama ve ironi, mantığa dayandırma, nesnellik  gerçeklik iddiası, empati, anlatım özellikleri, metin düzeyinde yapısal kurgu başlıkları altında incelenecektir. Metinde bu kategoriler içerisinde yer almayan bilimsel üslup ve hedef yöntemleri de tespit edilmiştir. Bu yöntemler, Kâşgarlı Mahmudun eseri yazma amaçları göz önünde bulundurularak her bir yöntem başlığı altında metin parçaları üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda Kâşgarlı Mahmudun kullanmış olduğu söylem yöntemleri ile üç yüz yıl önce yaşamış olan Tunyukukun, meşhur yazıtında benimsemiş olduğu yöntemlerin büyük oranda ortaklaştığı anlaşılmıştır. Bu ortaklığın Türkçenin söylem üretme kabiliyeti ile politik dil stratejilerinin süreç içerisindeki sürekliliği ve çeşitliliğini ortaya koyduğu değerlendirilmiştir.

Makale detayları

CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK

Yazarlar:

Utku Işık

Yayıncı:

Cukurova University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Vol.10 Issue 1, pp.41-70

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001348025

pISSN:

2587-1900

Old Turkic

Dîvânu Lugâti’t-Türk

Kaşgarlı Mahmud

Critical Discourse AnalysisEski Türkçe

Dîvânu Lugâti’t-Türk

Kaşgarlı Mahmud

Eleştirel Söylem Analizi

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Utku Işık

Yayıncı: Cukurova University

Ana Başlıklar: Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi: Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Vol.10 Issue 1, pp.41-70

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 1/2025

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001348025

pISSN: 2587-1900

Sayı

Yazarlar:

Utku Işık

Yayıncı:

Cukurova University

Ana Başlıklar:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Dergi:

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Vol.10 Issue 1, pp.41-70

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001348025

pISSN:

2587-1900