İlhanlı Hükümdarlarının İslam'a Girmesinde Rol Alan Türk Sufileri: İlhan Tegüder ve Gazan Han Devirleri

Mustafa UYAR

Makale detayları

İlhanlı Hükümdarlarının İslam'a Girmesinde Rol Alan Türk Sufileri: İlhan Tegüder ve Gazan Han Devirleri

Yazarlar:

Mustafa UYAR

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2012 Vol.76 Issue 275, pp.7-30

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2012

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885528

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


The Islamization of the llkhans and the Ilkhanid aristocracy is a multi-faceted and complex process that cannot be fully explained in a single article. The importance of the Turkish popular religious figures in the conversion of the Ilkhans to lslam is known and frequently emphasized; however, a comprehensive study on the subject is stili yet to be made. This article tries to draw a general picture of the subject, undertaking the Turkish sufi sheiks who clearly had an important role in the Ilkhan's acceptance of Islam as well as the historical perspective of the matter. First, the article introduces stories involving the relationship the popular sufi sheiks had with the Mongols, setting out from certain hagiography work. After presenting the information which is ofa legendary context, it then continues to describe the Turkish sufi figures, a subject matter which there is consistent information within the sources and who are known to have religious influence over the Ilkhans. Kamal al-Din 'Abd al-Rahman KawashI/Rafi'i is the leading name amongst the figures whose biographies and activities are to be examined in respect to their political and cultural effect over the Ilkhans. The sheik 'Abd al-Rahman played a significant role on llkhan Tegüder's (1282-1284) conversion to Islam and the period that followed, thus leaving a mark on the Ilkhan period in the cultural and political sense. The main topics of the article involve the influence of the sheik, whom Ilkhan Ahmad Tegüder addressed as baba (father) as a sign of his respect, within the palace and his stance in the Ilkhanate-Mamlük relations. Ishan Hasan Mangli (Manli) who had been a disciple of the Qalandari Sheik Babi Ya'kub was also another important heterodox Turkish sufi sheik within the immediate circle of Ilkhan Ahmed Tegüder. Mangli whom Ilkhan Ahmad Tegüder referred to as qarindash (brother) was to fight against the Zahidi's who had possessed great religious and political influence in Persia during that period. Sa'd al-Dın Kutlugh Khwaja Khalidi Kazwini, a Turkish figure effective in Ilkhan Ghazan's (1295-1304) conversion to Islam, is introduced in light of sources. Furthermore, even though not a sufi sheik, Amir Nawruz who had a religious and cultural influence over Ghazan Khan is also a subject of analysis. The article also presents the intermediate formulas which were devised on behalf of a shari'a which is of a moderate Islam understanding that brought about Ghazan Khan's acceptance of the religion and for him to continue living as a Muslim.

.

 

İlhanların ve İlhanlı aristokrasisinin İslam'a girmeleri çok boyutlu, karmaşık ve bir makale dahilinde izah edilemeyecek bir süreçtir. Onların İslam'a geçişlerinde Türk popüler dini şahsiyetlerin önemi bilinmekte ve sık sık vurgulanmaktadır. Ancak, bu konu üzerinde etraflıca bir çalışma henüz yapılmamıştır. Makalede, bu konunun genel bir çerçevesi çizilmeye çalışılmış; İlhanların İslam'a dönmelerinde önemli rolleri bulunduğu açık bazı Türk sufi şeyhleri, tarihi perspektifte ele alınmıştır. Makale, ilk olarak, hagiografi tarzındaki bazı eserler çerçevesinde popüler sufi şeyhlerin Moğollar ile ilişkilerine dair rivayetleri takdim etmektedir. Efsanevi mahiyete sahip bu malumatın takdimi ardından, İlhanlılar üzerindeki dini nüfuzları belirgin olan; kaynaklarda, haklarında tutarlı bilgiler bulunan Türk sufi şahsiyetlerinin tasvirine girilmektedir. İlhanlar üzerindeki siyasi ve kültürel etkileri bağlamında, biyografilerini ve faaliyetlerini inceleyeceğimiz şahsiyetlerin başında Kemal el-Din 'Abd el-Rahman Kevaşi/Rafi'i gelmektedir. Bu şeyh, İlhan Tegüder'in (1282-1284) İslam'a dönmesinde ve sonrasında büyük rol oynamış; hem kültürel, hem de siyasi manada bu İlhan dönemine damgasını vurmuştur. İlhan Ahmed Tegüder'in, hürmetinden ötürü, baba diye hitab ettiği bu şeyhin saray çevresindeki nüfuzu ve İlhanlı-Memluk ilişkilerindeki pozisyonu, makalenin ana konularındandır. Kalenderi şeyhi Babi Ya'kub'un müritlerinden olan İşan Hasan Mengli (Menli) de, İlhan Ahmed Tegüder'in çevresinde bulunan bir diğer önemli heterodoks Türk sufi şeyhidir. İlhan Ahmed Tegüder'in karındaş diye hitab ettiği Mengli, bu dönem İran'ında önemli derecede dini-siyasi nüfuza sahip Zahidiler ile mücadeleye girişecek ve İlhanı da bu yönde etkileyecekti. İlhan Gazan'ın (1295-1304) İslamiyet'i kabulünde etkin Türk şahsiyetlerden Sa'd el-Din Kutluğ Hace Halidi Kazvini de, kaynaklar ışığında tanıtılmıştır. Bir sufi şeyhi olmasa da Gazan Han üzerinde kültürel-dini etkisi bulunan Emir Nevruz, ayrıca analize tabi tutulmuştur. Makalede, Gazan Han'ın İslam'a dönmesini ve bu dinde kalmasını mümkün kılan, ılımlı İslam anlayışının şeri'a adına ürettiği ara formüller de ayrıca konu edilmiştir.

Makale detayları

İlhanlı Hükümdarlarının İslam'a Girmesinde Rol Alan Türk Sufileri: İlhan Tegüder ve Gazan Han Devirleri

Yazarlar:

Mustafa UYAR

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2012 Vol.76 Issue 275, pp.7-30

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2012

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885528

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Moğol

İlhan

İslam

Sufizm

İran

Sayı

Makale detayları

İlhanlı Hükümdarlarının İslam'a Girmesinde Rol Alan Türk Sufileri: İlhan Tegüder ve Gazan Han Devirleri

Yazarlar: Mustafa UYAR

Yayıncı: Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: BELLETEN 2012 Vol.76 Issue 275, pp.7-30

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2012

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000885528

Sıklık: Üç Yıllık

eISSN: 2791-6472

pISSN: 0041-4255

Moğol

İlhan

İslam

Sufizm

İran

Sayı

Yazarlar:

Mustafa UYAR

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2012 Vol.76 Issue 275, pp.7-30

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2012

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885528

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255