Muğla Yöresi Heybe, Torba ve Çuval Dokumaları

Filiz ÖLMEZ; Sema ETİKAN

Makale detayları

Muğla Yöresi Heybe, Torba ve Çuval Dokumaları

Yazarlar:

Filiz ÖLMEZ | Sema ETİKAN

Yayıncı:

Süleyman Demirel University

Dergi:

Art-e Sanat Dergisi 2014 Vol.1 Issue 1, pp.56-82

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

9/2014

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000864157

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

1308-2698

Anahtar kelimeler:

Özet:

 

Öz
Anadolu’da dokuma kültürünün köklü bir gelenek oluşturduğu önemli merkezlerden birisi de Muğla ilidir. Dokumalarının sahip olduğu kendine özgü renk, motif ve desen özelliği ile ayrı bir yeri olan yörede, el dokuması halıcılık ve düz dokumacılık Bodrum, Fethiye ve Milas ilçeleri başta olmak üzere birçok ilçe ve onların köylerinde yaygın olarak sürdürülmektedir. Milas halısı, Kaya halısı, Bodrum kilimleri, Eldirek kilimleri, Seydiler kilimleri Muğla’nın bilinen dokumalarından bazılarıdır. Anadolu insanının günlük yaşamı içerisinde geçmişten bugüne önemli bir yer tutan bu dokumalar döşeme, yer yaygısı, yük sarma, taşıma, depolama vb. birçok kullanım amacı için üretilmişler ve dokumacının yaşamını kolaylaştırmışlardır. Bu çalışmada da Muğla ve yöresinde, geçmişten bugüne üretilen ve günlük yaşam içerisinde kullanımı halen geçerliliğini koruyan depolama ve taşıma amaçlı dokumalar incelenmiştir. Bu amaçla üretilen heybe, torba (çanta), çuval ve mafraş gibi dokumalar kullanılan hammadde, dokuma tekniği, renk, motif ve desen özellikleri açısından değerlendirilerek yöre kültüründeki yerleri açıklanmıştır. Yeşil, mavi, kırmızı, kınalı sarı, pembe, mor ve beyaz dokumalarda kullanılan renklerdir. Gül bahçe, koçboynuzu, turna, pıtırak, koyungözü dokumalarda genellikle rastlanan motiflerdir. 
Anahtar Kelimeler: Muğla, halı, düz dokuma, heybe, torba, çuval, mafraş.

Abstract
Mugla province is one of the major centers which creates a long tradition of weaving culture in Anatolia. The weavings produced in the region with the distinctive features of colors, motifs and patterns has a special place in Turkish weaving culture. Hand-woven carpet and flat weaving in many towns and villages especially in Bodrum, Fethiye and Milas are extensively carried out. Milas carpets, Kaya carpets, Bodrum kilims, Eldirek kilims, Seydiler kilims are some of the best known weavings of Muğla. These weavings that holds an important place from past to present days in the daily lives of Anatolian people, produced for many purposes such as upholstery fabrics, floor mats, cargo wrapping, transport, storage and so on and have facilitated the lives of weavers. In this study, weavings of storage and transportation were examined that produced from past to present and used in the daily life in Mugla and its districts. Weavings woven fort this purpose such as saddlebag (purse), carrierbag, woven sacks and mafraş were evaluated in terms of used raw materials, weaving techniques, colors, motifs and patterns and described their place in the local culture. Green, blue, red, red-legged, yellow, pink, purple and white are the colors used in weaving. Rose garden, the ram's horn, pike, pıtırak, sheep's eye are motifs that typically encounter in weavings.
Key Words: Muğla, carpet, rug, flat weaving, saddlebag, carrierbag, woven sacks, mafraş.

 

 Mugla  province  is  one  of  the  major  centers  which  creates  a  long  tradition  of  weaving  culture  in  Anatolia.  The  weavings  produced  in  the  region  with  the  distinctive  features  of   colors,   motifs   and   patterns   has   a   special   place   in   Turkish   weaving   culture.   Hand-‐woven   carpet   and   flat   weaving   in   many   towns   and   villages   especially   in   Bodrum,  Fethiye   and   Milas   are   extensively   carried   out.   Milas   carpets,   Kaya   carpets,   Bodrum                                                                                                                            Doç. Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, Doğu Kampüsü, Merkezi Derslikler, Çünür-Isparta, e-mail: fnozan@hotmail.com   Doç. Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, Doğu Kampüsü, Merkezi Derslikler, Çünür-Isparta, e-mail: semaetikan@mynet.com kilims,  Eldirek  kilims,  Seydiler  kilims  are  some  of  the  best  known  weavings  of  Muğla.  These  weavings  that  holds  an  important  place  from  past  to  present  days  in  the  daily  lives  of  Anatolian  people,  produced  for  many  purposes  such  as  upholstery  fabrics,  floor  mats,   cargo   wrapping,   transport,   storage   and   so   on   and   have   facilitated   the   lives   of  weavers.   In   this   study,   weavings   of   storage   and   transportation   were   examined   that  produced   from   past   to   present   and   used   in   the   daily   life   in   Mugla   and   its   districts.  Weavings  woven  fort  this  purpose  such  as  saddlebag  (purse),  carrierbag,  woven  sacks  and  mafraş  were  evaluated  in  terms  of  used  raw  materials,  weaving  techniques,  colors,  motifs   and   patterns   and   described   their   place   in   the   local   culture.   Green,   blue,   red,  red-‐legged,  yellow,  pink,  purple  and  white  are  the  colors  used  in  weaving.  Rose  garden,  the   ram's   horn,   pike,   pıtırak,   sheep's   eye   are   motifs   that   typically   encounter   in  weavings.  Key   Words:   Muğla,   carpet,   rug,   flat   weaving,   saddlebag,   carrierbag,   woven   sacks,  mafraş.     1.  GİRİŞ  Dokuma  var  olduğu  günden  bu  yana  birçok  toplumda  günlük  yaşam  içerisinde  hem   fonksiyonel   hem   de   dekoratif   amaçlı   olarak   yer   almış   ve   insanların   yaşamlarını  kolaylaştırmıştır.   Türk   kültüründe   de   önemli   bir   yeri   olan   dokumalar   yaşanan  mekânların   soğuk,   nem   ve   tozdan   korunmasında   kullanılmış,   yeni   doğan   bebeğin  beşiğinin   tefrişinden,   ölümden   sonra   cenazenin   defnedilmesine   kadar   birçok   alanda  günlük  yaşamın  gereği  olmuştur.    Yine   günlük   yaşamın   bir   gereği   olarak   insanlar   giysilerini,   erzaklarını,   yine  dokudukları   heybelerde,   çuvallarda,   mafraşlarda   korumaya   almışlardır.   Bugün   hala  dokumacılık  merkezlerimizde  depolama  ve  taşıma  amaçlı  bu  dokumalar  üretilmekte  ve  Türk  insanının  günlük  yaşamının  içerisinde  yer  almaya  devam  etmektedirler.  Torba   ve   heybe   dokuma   geleneği   Anadolu   dışında   Orta   Asya’da   yaşayan   Türk  Cumhuriyetlerinde   ve   diğer   akraba   Türk   boylarında   da   vardır.   Çoğunlukla   horjun,  horcun,   korcun   olarak   bilinen   bu   dokumalar   çözgü   yüzlü   cicim   tekniğinde  dokunmaktadır.  Türkmenistan  da  mafraşa  benzeyen  dokumalar  çoğunluktadır  (Deniz,  2007:4).    Bu   dokumaların   üretildiği   ve   kullanıldığı   yörelerden   birisi   de   Muğla   ili   ve  çevresidir.   Topraklarının   yarısı   Ege   Bölgesi,   yarısı   da   Akdeniz   Bölgesinin   sınırları  içerisinde  yer  alan  Muğla  ili  13.247  km  yüzölçümüne  sahiptir.  Kuzeyde  Aydın,  doğuda  Denizli  ve  Burdur,  güneydoğuda  Antalya  illeri,  güneyde  Akdeniz,  batıda  da  Ege  denizi  ile  çevrilidir.  Antikçağda  Karya  medeniyetinin,  sonrasında  da  Menteşe  Beyliği’nin  en  eski  ve  önemli  yerleşim  merkezi  olmuştur.  11.  yüzyılda  Bizans  İmparatorluğu  egemenliğine  giren  bölge  iki  yüzyıl  kadar  sonra,  13.  yüzyılın  ikinci  yarısında  (1261)  Menteşeoğullarının  egemenliğinde  devam  etmiş,  1451’de  Yıldırım  Bayezid  zamanında  Osmanlı  topraklarına  katılmıştır.  Menteşe  adıyla  anılan  ilin  ismi  Cumhuriyetin  ilanından  sonra  Muğla  olarak  .

Makale detayları

Yazarlar: Filiz ÖLMEZ | Sema ETİKAN

Yayıncı: Süleyman Demirel University

Dergi: Art-e Sanat Dergisi 2014 Vol.1 Issue 1, pp.56-82

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 9/2014

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000864157

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 1308-2698

Sayı

Yazarlar:

Filiz ÖLMEZ | Sema ETİKAN

Yayıncı:

Süleyman Demirel University

Dergi:

Art-e Sanat Dergisi 2014 Vol.1 Issue 1, pp.56-82

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

9/2014

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000864157

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

1308-2698