Macaristan Kuman-Kıpçaklarından Kalan Bir Sayışmaca Üzerine Dilbilimsel Açıklamalar

Hakan AYDEMİR

Makale detayları

Macaristan Kuman-Kıpçaklarından Kalan Bir Sayışmaca Üzerine Dilbilimsel Açıklamalar

Yazarlar:

Hakan AYDEMİR

Yayıncı:

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Dil ve Edebiyat Araştırmaları 2018 Vol.18 Issue 18, pp.13-30

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000954793

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-0651

pISSN:

1308-5069

Anahtar kelimeler:

Özet:

 

Bu çalışmada Macaristan’ın Büyük Kumanistan (Nagykunság) bölgesinden derlenmiş, eskicil özellikler gösteren ve kimi noktaları şimdiye kadar tam olarak anlaşılamamış Kuman-Kıpçakça bir sayışmaca ve değişkeleri üzerinde durulmaktadır. Çalışmada, Türkiye’deki sayışmacalardan da iyi bilinen “alçık, balçık sen çık!” kalıbıyla biten bu sayışmacanın ilk kısmındaki bírem, íkem, öcsém, vb. biçimlerin şimdiye kadar sanıldığı gibi birinci tekil kişi +(X)m iyelik ekli biçimler olarak değil (*bir+im, *iki+im, *üç+üm, vb.), Onogur-Bulgar Türkçesine özgü olan eskicil +(I)m sıra sayı ekli biçimler olarak anlaşılması gerektiği ileri sürülmektedir (bírem < *bir+im ‘birinci’, íkem < *ikim < *ėki+m / *ėkki+m ‘ikinci’, öcsém < *üç+im ‘üçüncü’ vb.). Bu +(I)m sıra sayı ekinin kullanıldığı sayışmacaların “alçık, balçık sen çık” kalıbıyla kombinasyonu sonucunda ortaya çıkan farklı biçimlerin kronolojik tabakaları da çalışmanın sonunda bir şema halinde gösteriliyor. Kuman-Kıpçakçası yanında, Kazakça, Tatarca, Başkurtça ve hatta Türkçe Türkçesindeki kimi tekerleme ve sayışmacalarda da görülen ve aslında Bulgar Türkçesi kökenli olan birim, ikim gibi sıra sayılarının bu dillere nasıl geçtiğini anlamak için çalışmanın sonunda Kuman-Kıpçakların tarihine ve göçlerine de kısaca değinilmektedir. .

Makale detayları

Macaristan Kuman-Kıpçaklarından Kalan Bir Sayışmaca Üzerine Dilbilimsel Açıklamalar

Yazarlar: Hakan AYDEMİR

Yayıncı: Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları 2018 Vol.18 Issue 18, pp.13-30

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 10/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000954793

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2149-0651

pISSN: 1308-5069

Kuman-Kıpçaklar

sayışmaca

sıra sayı eki

Sayı

Yazarlar:

Hakan AYDEMİR

Yayıncı:

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Dil ve Edebiyat Araştırmaları 2018 Vol.18 Issue 18, pp.13-30

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000954793

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-0651

pISSN:

1308-5069