+(X)n zarf eki ve kullanımı

Zafer ÖNLER

Makale detayları

+(X)n zarf eki ve kullanımı

Yazarlar:

Zafer ÖNLER

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2010 Vol.17 Issue 2, pp.143-155

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

7/2010

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717340

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934

Özet:

 

There is a +n suffix that has a widespread usage from the first written documents of Turkish till now which derives adverbs from nouns and is called instrumental suffix. It’s not proper to evaluate this suffix that is used in the words like yazın, ilkin, yayan, değin currently only as an instrumental suffix. It is seen that this suffix is mainly used in these functions if its usages in the historical texts is researched.: 1) Instrumental case, “ tilin” (by saying), “közün” (by eye); 2) Adverb of Time, “yayın” (in summer), “ayın” (through months), “yılın” (through years), “tünün” (by night) “künün” (by day); 3) Adverb of Manner, “yadagın” (on foot), “için için” (secretly) 4) Adverb of Place “üstün” (above), “altın” (at the bottom), “arkan” (after, behind) 5) Deriving Preposition “değin” (till), “ilen” (with, by), “bilen” (with, by). “karşı+n” (in spite of), “özgü+n” (original), “ansız+ın” (suddenly, unexpectedly), “öğle+n” (by noon, at noon), “örneğ+in” (for example), “ilk+in” (firstly) and the similar words are the current samples to the function of deriving adverb of this suffix in Modern Turkish.

 

Türkçenin en eski yazılı belgelerinden günümüze dek, adlardan zarf türeten ve araç durumu (enstrumental) eki olarak adlandırılan, yaygın kullanıma sahip bir +n eki bulunmaktadır. Günümüzde yazın, ilkin, yayan, değin gibi sözcüklerde görülen bu eki yanızca araç durumu eki olarak değerlendirmek doğru değildir. Tarihsel metinlerdeki kullanımlar incelendiğinde bu ekin başlıca şu işlevlerde kullanıldığı görülmektedir: 1) Araç Durumu, “tilin” (dille), “közün” (gözle); 2) Zaman Zarfı, “yayın” (yazın) “ayın” (aylarca), “yılın” ( yıllarca) , “tünün” (geceleyin), “künün” (gündüzün); 3) Durum Zarfı, “yadagın” (yayan), “için için” (gizli gizli) 4) Yer Zarfı “üstün” (üstte), “altın” (altta), “arkan” (arkadan); 5) Edat Türetme “degin”, “ilen”, “bilen” . Türkiye Türkçesinde de “karşı+n”, “özgü+n,” ansız+ın, “öğle+n”, “örneğ+in” “ilk+in” benzeri sözcükler, ekin zarf yapma işlevine yeni örneklerdir.

Makale detayları

+(X)n zarf eki ve kullanımı

Yazarlar: Zafer ÖNLER

Yayıncı: Ankara University

Dergi: Türkoloji Dergisi 2010 Vol.17 Issue 2, pp.143-155

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 7/2010

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000717340

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2602-4934

Sayı

Yazarlar:

Zafer ÖNLER

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2010 Vol.17 Issue 2, pp.143-155

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

7/2010

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717340

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934