POZİTİVİZMİN KANATLARI ALTINDA EDEBİYAT VE BİLİM

Hasan AKTAŞ

Makale detayları

POZİTİVİZMİN KANATLARI ALTINDA EDEBİYAT VE BİLİM

Yazarlar:

Hasan AKTAŞ

Yayıncı:

Ali GÜZELYÜZ

Dergi:

Doğu Araştırmaları 2009 Issue 4, pp.27-38

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2009

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000961312

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

1307-6256

Anahtar kelimeler:

Özet:

 

While positivism was trying to be out of technological and metaphysic area, it mostly made benefit of literature. Hippolyte Taine who is a well-known critic and aesthete, has transferred positivism into literature. It can be said that he initiated positivist literature. His most important precursor and representative in Turkish Literature is Hüseyin Cahit Yalçın who is an influential prosaist of Servet-i Fünûn period. On one hand, positivism degrading eterne into material, was trying to take turn to literature by science, on the other hand it was trying to spread its own ideology by literature. To tell it in a more fluent way, positivism considered literature as a means institution to make its own ideology accepted among masses. Because literature was the most suitable object/material to reach the goal. While positivist sciences were trying to solve everything in a scientific way, they could also serve material and make people believe in material with being scientific in literary works. With the attraction and aesthetics of positive sciences, belief in positivism credendum will be easy and there will be positivist believers around the world. One of the leading factors that affected late Ottoman social life was positivism. Augouste Comte invited Mustafa Reşit Pasha who was an influential statesman of Tanzimat Reform area, to Positivism religion that he set up lately, with a letter he wrote him. Literature tried to guide people by taking on declaration about belief in material. Hüseyin Cahit Yalçın who was one of the passionate positivism followers talked about what literature would fulfill for positivism in an article he translated from French with a great belief. This study can be thought as a manifest or consensus text of Positivism and Literature. literature doesn’t affect positivizm, rather than, positivism affects literature. That is, force of positivism has beaten literature. Hüseyin Cahit Yalçın examines the relationship of two different disciplines in the axis of Positivisms and Literature in this text and brings forward positivist arguments.

 

Pozitivizm, teolojik ve metafizik alanın dışında var olmaya çalışırken bilimsellik maskesi altında en çok edebiyatı kullanmaya çalıştı. Pozitivizmi edebiyata transfer eden ünlü estetikçi ve eleştirmen Hippolyte Taine’dir. Pozitivist edebiyat onunla başlamıştır denilebilir. Onun Türk edebiyatındaki en önemli öncüsü ve temsilcisi ise Servet-i Fünûn döneminin güçlü nâsirlerinden Hüseyin Cahit Yalçın’dır. Varlığı maddeye indirgeyen Pozitivizm, bir taraftan fenlerle edebiyata yön vermeye çalışırken, öteki taraftan da edebiyat ile kendi ideolojisini yaymaya çalışıyordu. Daha fasih bir ifadeyle Pozitivizm, kendi ideolojisini kitlelere kabul ettirmek için edebiyatı bir aracı kurum olarak görüyordu. Çünkü edebiyat amaca ulaşmak için en uygun nesne/madde idi. Pozitif bilimler her şeyi bilimsel olarak çözümlemeye çalışırken edebî eserde bilimsellikle maddeye hizmet edebilir ve insanları da maddeye inandırabilirdi. Müspet bilimlerin estetiği ve cazibesi ile Pozitivizm dinine iman, kolayca gerçekleşecek ve ortalık pozitivist mü’minlerle dolacaktır. Son dönem Osmanlı sosyal hayatını etkileyen temel faktörlerin başında Pozitivizm gelir. Augouste Comte, Tanzimat döneminin güçlü devlet adamı Mustafa Reşit Paşa’ya yazmış olduğu bir mektupta, kendisini yeni kurmuş olduğu Pozitivizm dinine davet ediyordu. Edebiyat da tebliğ görevini üstlenerek maddeye iman konusunda insanları irşat etmeye çalışıyordu. Pozitivizmin ateşli müritlerinde Hüseyin Cahit Yalçın da Fransızcadan büyük bir imanla çevirmiş olduğu bir makalede, edebiyatın Pozitivizme yapacağı hizmetlerden dem vuruyordu. Bu yazıya, Pozitivizm ile Edebiyatın uzlaşı metni ya da ortak manifestosu diyebilirsiniz. Bu metinlerde edebiyatın Pozitivizmi etkilemesinden ziyade, Pozitivizmin edebiyatı etkilemesi söz konusudur. Yani sonunda Pozitivizmin fendi edebiyatı yenmiştir. Hüseyin Cahit Yalçın’ın bu metninde Pozitivizm ve Edebiyat mihverinde birbirine oldukça uzak iki disiplinin ilişkisini irdeliyor ve bazı pozitivist tezler ileri sürüyor.

Makale detayları

POZİTİVİZMİN KANATLARI ALTINDA EDEBİYAT VE BİLİM

Yazarlar:

Hasan AKTAŞ

Yayıncı:

Ali GÜZELYÜZ

Dergi:

Doğu Araştırmaları 2009 Issue 4, pp.27-38

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2009

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000961312

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

1307-6256

Pozitivizm

Edebiyat

Bilim

Augouste Comte

Hippolyte Taine

Servet-i Fünûn

Hüseyin Cahit Yalçın

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Hasan AKTAŞ

Yayıncı: Ali GÜZELYÜZ

Dergi: Doğu Araştırmaları 2009 Issue 4, pp.27-38

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2009

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000961312

Sıklık: İki Yıllık

pISSN: 1307-6256

Sayı

Yazarlar:

Hasan AKTAŞ

Yayıncı:

Ali GÜZELYÜZ

Dergi:

Doğu Araştırmaları 2009 Issue 4, pp.27-38

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2009

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000961312

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

1307-6256