Karluklara Ait “Çoglan” Unvanı Hakkında

Yaşar ŞİMŞEK

Makale detayları

Karluklara Ait “Çoglan” Unvanı Hakkında

Yazarlar:

Yaşar ŞİMŞEK

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 52, pp.71-84

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656908

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077

Özet:

 

The Karluks were a Turkic tribe who played a key role in the
establishment and collapse of the Kök Türk, Uighur, and Karakhanid
states. Archaeological and numismatic documents, inscriptions, Chinese
annals, and Arab alongside Persian historical sources provide us
information about Karluks. There is an important corpus of historical
documents about Karluks in the international literature. This article aims
neither to evaluate this corpus nor to introduce any new document about
Karluk history. Despite the Karluks being perhaps the most crowded and
important tribe in medieval Turkic history after the Oghuzs, Mahmud alKashgari was very reticent about them so much so in fact that he didn’t
even classify them, or include them in his map for that matter. The word
‘Çoglan’ is one of eleven kinds of words (alongside ebe, çahşak, ker-,
kerit-, oluç, sagur-, serker, sogut, susgak, ügürgen, yuŋ) and one of three
titles (alongside köl irkin and sagun) featured in Mahmud al-Kashgari’s
Diwan, or compendium, that alludes to the Karluks. He did not provide
us with any other information about this word, apart from a single
explanation, ‘name of a Karluk chieftain’ Nevertheless, it is intriguing
that the word has made its way into his Diwan, even though there are
no records of it anywhere prior to the arrival of Islam, and even though
there is no information about it beyond the aforementioned explanation.
In turn, the purpose of this article, rather, is to clarify the word in question
through etymology. Given that we wish to elaborate upon that sentence
as much as possible, first, we have given a brief history about who the
Karluks are for context. Then, in order to help you understand the subject
in greater depth, we have touched upon the hierarchical position of the
Karluks within the organizational structure of ancient Turkic states, and
within the framework of a historical background.

 

Karluklar; Köktürk, Uygur ve Karahanlı devletlerinin kuruluş ve
yıkılışında önemli roller oynamış bir Türk boyudur. Arkeolojik ve nümizmatik belgeler, yazıtlar, Çin yıllıkları, Arap ve Fars tarih kaynakları
Karluklar hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. Karluklar hakkındaki tarihî belgeler üzerine dünya literatüründe önemli bir külliyat bulunmaktadır. Bu makalenin amacı, ne bu külliyatı değerlendirmek ne de
Karluk tarihi hakkında yeni bir vesika ortaya koymaktır. Orta Çağ Türk
tarihinde belki de Oğuzlardan sonra en kalabalık ve en mühim boy olan
Karluklar hakkında Kâşgarlı Mahmut oldukça ketum davranmış; hatta
Kâşgarlı, Karluklara sınıflandırmasında ve haritasında yer vermemiştir.
Çoglan, Kâşgarlı Mahmut’un Dîvân’da Karluklarla ilişkilendirdiği on
bir kelime (ebe, çahşak, ker-, kerit-, oluç, sagur-, serker, sogut, susgak,
ügürgen, yuŋ) ve üç unvandan (çoglan, köl irkin, sagun) biridir. Kâşgarlı,
“Karluk büyüklerinin adlarındandır” şeklinde yaptığı açıklamanın dışında
bu kelime hakkında başka bir bilgi vermemiştir. Kelimenin İslamlık öncesinde kaydedilmemiş olması ve Kâşgarlı’nın verdiği bir satırlık malumat
dışında hakkında bilgi bulunmamasına rağmen Dîvân’da yer alması ilgi
çekicidir. Bu makalenin amacı, ilgili kelimeyi etimolojik olarak açıklığa
kavuşturmaktır. Meselemiz, bir cümlelik bilginin mümkün olduğunca genişletilmesi olduğu için makalede önce Karluklar hakkında kısa bir bilgi
verilmiş; konunun daha iyi anlaşılması için de tarihî arka plan çerçevesinde eski Türk devletlerinin teşkilat yapısında Karlukların hiyerarşik açıdan
konumuna kısaca değinilmiştir.

Makale detayları

Karluklara Ait “Çoglan” Unvanı Hakkında

Yazarlar: Yaşar ŞİMŞEK

Yayıncı: Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar: Dil

Dergi: Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 52, pp.71-84

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 10/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000656908

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-5091

pISSN: 1301-0077

Sayı

Yazarlar:

Yaşar ŞİMŞEK

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2021 Issue 52, pp.71-84

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656908

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077